استاد مولا محمد بن على اردبيلى :
« حاج محمد اردبيلى غروى حائرى » پسر على اردبيلى است در قرن يازدهم هجرى مىزيسته و در 17 ذيقعده 1098 هجرى قمرى در اصفهان از مجلسى دوم اجازهء اجتهاد گرفته و گويا در اينموقع حدود 40 سال داشته است .
او كتاب معروفى بنام « جامع الروات » دارد كه مهمترين سند قابل استناد جهان تشيّع امروز از حيث رجال است . خود اردبيلى در باب تأليف اين كتاب مىگويد چون مسئله راويان و چگونگى روايت آنها از حيث ثقه بودن خود و صحّت رواياتشان مشكلات زيادى ايجاد مىكرد من بدين فكر افتادم كه در اين باب خدمتى انجام دهم و لذا بيست سال بمطالعهء كتابهاى مربوط اعمّ از شيعه و سنّى پرداختم و كتاب را در سال 1100 هجرى بپايان رسانيدم . « 1 »
صاحب الذريعه مىگويد كه وقتى كتاب بپايان رسيد مولا محمد بن على جشنى در مدرسهء مباركه در اصفهان ، كه در يكى از هجرات آن مىزيست ، ترتيب داد و جمعى از علما و دانشمندان را بدان دعوت نمود . براى تنظيم ديباچهء كتاب هريك از آنان جملهاى نوشتند . مجلسى دوّم
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » *
، آقا جمال محقّق خوانسارى « الحمد للّه » ، ميرزا علاء الدين گلستانه « الّذى » ، ميرزا محمد رحيم عقيلى « زيّن قلوبنا » ، شيخ جعفر قاضى « بمعرفة الثقات » ، آقا رضى الدين برادر آقا جمال « و العدول » ، ملا محمّد سراب تنكابنى « و الاثبات و الاعيان » . و ديگران هريك جملهاى نوشتند تا دو سطر . نسخه را بمؤلف كتاب دادند كه در اوّل كتاب آن را با خط خود ذكر نمايد . و اين كار علماى بزرگ آن روز مقام علمى مولا اردبيلى و اهميّت كار او را مىرساند .
در نيمقرن اخير كه رياست حوزهء علميهء تشيّع در قم با مرحوم حاج آقا حسين بروجردى بود او درصدد تأليف كتابى در علم الّرجال برآمد و گروهى را مأمور اين كار كرد و چون ارزش جامع الّروات بالاتر از آنها گشت لذا آن كتاب بعنوان بهترين سند در اين زمينه پذيرفته شد و با چاپ مكرّر آن مرجع قابل اطمينانى در دست علاقمندان قرار
هامش
( 1 ) - تاريخ پايان كتاب را شب 19 ربيع الاول سال 1100 هجرى قمرى نوشتهاند .