جريان خريدوفروش گذاشته مىشد . « 1 »
بارى قبل از سوم شهريور 1320 آرد مصرفى نانوايان اردبيل بوسيلهء ادارهء غلّه تأمين و توزيع مىگرديد ولى پس از بهم خوردن رشتهء كارها نانوايان خود درصدد تهيّهء آرد برآمدند و در نتيجه نظم پخت نان و فروش آن نيز مختل گرديد و قحطى و كميابى بتدريج قيافهء كريه خود را نشان داد .
قحطى علاوه بر آثار شومى كه دارد ، اصولا يكنوع حرص و آز توأم با نگرانى ، در مردم بوجود مىآورد و ميزان احتياج را نيز بيشتر مىگرداند . در موارد فراخى آدمى در شبانه روز حدّاكثر با يك كيلو نان تغذيه مىگردد بدون آنكه احساس احتياج نمايد . ولى چون نام قحطى بميان آيد گوئى مرض جوع پيدا مىشود ، همگانى مىگردد . روزبروز بر دامنهاش مىافزايد و انسان هرچه بيشتر مىخورد اشتهاى بيشترى مىيابد و بجاى آنكه سير شود چشمش بدنبال غذا مىماند .
عليرغم تصورات علماى اخلاق ، انسان هرچه باشد حيوان است و حيوانيت باصطلاح منطقىها حقيقت وجودى او را تشكيل مىدهد . حيوان خوى و خصلت خاصى دارد كه در انسان بوسيلهء اصول اخلاقى تلطيف شده اعتدال مىيابد . اخلاقيات مانند رنگ و روغن در بناها ، ظاهر آنها را زيبا مىسازد ولى نمىتواند واقعيتها را دگرگون نمايد و مثلا اساس ديوارها را ، كه از آجر و خاك و سيمان و غيره است كلا برنگ و روغن مبدل گرداند . بدينسبب است كه در جوامع بشرى رعايت اصول اخلاقى تابع منافع شخصى آنها مىشود . در ايام عادى نفع هريك از افراد جامعه در حفظ حدود و حقوق ديگران است ولى هنگامى كه منافع او مورد تعارض قرار گيرد و يا بدائى پيش آيد كه نظام جامعه را از هم بگسلد ، حبّ ذات و خويشتن دوستى آدمى را ، ولو آنكه در مراحل عالى تمدن و اخلاق باشد ، باصل حيوانى خويش برمىگرداند و فرشتگان مهربان را به صورت درندگان ديوسيرت متظاهر مىسازد .
نمونهء اين كار در تاريخ بشريت زياد است . در سال 70 ميلادى « تيتوس » رومى
هامش
( 1 ) - لازم بذكر است كه اسكناسهاى ايران تا اين اواخر در انگلستان چاپ مىشد . چنديست كه آنها را در جزيرهء « مالت » چاپ مىكنند .