هجرى نيز در اين شهر درگذشت و جنازهاش بعتبات منتقل شد « 1 » .
كتابخانهء اردبيل با كتابهائيكه شاه عباس اول بدان اهدا نمود « 2 » وسعت زيادى يافت و نام و آوازهء آن از ايران نيز گذشت و قرنها بعد از آن ، كه روسها بر ايران غالب آمدند « گريبايدوف » طمع در كتابهاى آن بست و گروهى از سربازان مسلح روسى كه « پاسيكويچ » باردبيل فرستاد تعداد معتنابهى از نفيسترين كتابهاى آن را بيغما برده به « پطروگراد » انتقال داد . « 3 »
بعد از آن تاريخ دورهء افول اين گنجينهء معارف آغاز گشت و قسمتى از آنكه براى صيانت از غارتهاى ديگر ، ببرخى از متنفذين محلّى سپرده شده بود ، بكتابخانه بازنگشت و سرانجام نيز كتابها و قرآنهاى كمنظيرى كه از اين دستبردها مصون مانده بود به شرحى كه در صفحهء 264 جلد دوم اين كتاب آمده است ، بدستور وزارت معارف بتهران منتقل گرديد « 4 » .
هامش
( 1 ) - از مؤلفات اين دانشمند « مقتل عمر ر . ض » و نيز كتاب « المقدمة الاحمديه فيما لا بد منه فى الشريعة المحمديّه » مىباشد . او براى غياث الدين طبيب شاه طهماسب نيز اجازه نوشته است .
( 2 ) - در اينمورد بصفحهء 246 جلد دوم اين كتاب مراجعه فرمائيد .
( 3 ) - شرح اين يغما و صورت كتابها را مىتوان در صفحات 257 و 263 جلد دوم اين كتاب ملاحظه نمود .
( 4 ) - مرحوم محمد على صفوت در كتاب « تاريخ فرهنگ آذربايجان » كه خود تأليف كرده است نوشته است « ماه دوم سال 1314 . زمان رياست آقاى رضا فهيمى ، بر حسب ابلاغ 613 / 3089 مأمور شد ( يعنى خود آقاى صفوت مأمور شد ) كه همراه مسيو گدار مدير كل عتيقات و موزه و آقاى مهران مفتّش وزارتى باردبيل رفته اشياء عتيقهء بقعه را با تطبيق صورتى كه در زمان نگارنده ( منظور زمان رياست آقاى صفوت در ادارهء معارف اردبيل است كه از سال 1306 تا 1308 بوده است ) تنظيم شده بود براى حمل بتهران به آقاى مهران تحويل دهد . مجموعا سى صندوق اشياء بمركز حمل شد كه بدون ترديد مقدارى از آنها نادر الوجود و مقدارى بىنظير بود » .
صفوت در آن سال يك بار ديگر نيز مأمور شده است كه طلاهاى بقعه را هم از اردبيل بتهران انتقال دهد و در اينباب در كتاب خود چنين آورده است « مقدارى طلاى مربوط بمقبرهء شيخ صفى الدين از زمان اسبق در ادارهء دارائى محلّ ضبط شده بود و مقدار بيشترى را نگارنده در ضمن همين مأموريت در زير آستانهء مدخل مقبرهء شيخ صفى رحمه الله با تصادف پيدا كرد . بىگمان خدام سلف آستانه آنجا را مأمن دانسته و مخفى كرده و تصرف ننمودهاند و با اين كار نمونهاى از اخلاق و ايمان و امانت مردمان زمان اسبق باقى گذاشتهاند . بالجمله زياده از ده من طلاى خالص تمامعيار بتهران فرستاده شد » .
با ملاحظهء نوشتههاى مرحوم صفوت نكات چندى دستگير آدمى مىشود از جمله آنكه تعداد سى صندوق -