بعضى از آنها باقى مانده باشد نامى از روزنامه و چاپخانه و مدرسه و نظاير آنها مىخوانيم بدون آنكه نويسندگان آن يادداشتها تاريخ روشنى از آنها بدست بدهند .
تاريخ چاپخانه در اردبيل نيز چنين است . اولين چاپخانهايكه در اين شهر از آن نام برده مىشود چاپخانهء « احمديّه » است كه قبل از سال 1323 قمرى با همت شادروان « آقا سيد احمد » نامى بوجود آمده است . فرزندان اين شخص امروز بنام خانوادگى « نيّر احمدى » خوانده مىشوند . در آن تاريخ چاپخانهء سربى معمول نبود و از آنجهت كه چاپ بوسيلهء سنگ مخصوصى ، صورت مىگرفت آن را « چاپ سنگى » مىگفتند .
در اين نوع چاپ مطالب را با مركب مخصوصى روى كاغذ مىنوشتند و آن را بر سطح سنگ مذكور ، كه صاف و هموار شده بود ، قرار مىدادند . مادهء چربى مركب ، بر آن سنگ اثر مىگذاشت و شكل معكوس نوشتهها بر روى سنگ نقش مىبست . آنگاه نوشته را از روى سنگ برمىداشتند و مادهء آسيدى ديگرى بر روى سنگ مىريختند .
اين ماده در سطح سنگ فعل و انفعالات شيميائى انجام مىداد و بجز قسمتهائى كه مركب اثر گذاشته بود آن را تجزيه مىكرد . در نتيجه جاى نوشتهها برجسته و اطراف آن اندكى گود مىشد . آنگاه چاپچىها با نورد مخصوصى ، كه معمولا از نمد يا پارچهء پشمى مىساختند مركب چاپ را بر روى سنگ مىماليدند و سپس كاغذ را روى آن قرار داده با نورد ديگرى فشار مىدادند و بدينطريق صفحاتى را بچاپ مىرسانيدند .
محلّ چاپخانهء احمديه در سراى « حاجى رحيم » بود و در طول حيات مطبوعاتى خود خدمات زيادى بفرهنگ اين شهر نمود . در اين چاپخانه علاوه بر روزنامهء برگ سبز و اوراق مختلف ، كتابهاى چندى نيز مثل « مقامات حكيم الهى اردبيلى » « 1 » و « وظيفة الاطفال » « 2 » و نظاير آنها نيز چاپ و منتشر شده است .
هامش
( 1 ) - مرحوم ابن صفار حكيم الهى اردبيلى تأليفات زيادى در زمينههاى حكمت و علوم زمان خود دارد كه يكى از آنها بنام « مقامات حكيم الهى اردبيلى » مىباشد . اين كتاب در سال 1323 قمرى در چاپخانهء احمديه چاپ شده و نگارنده نسخهاى از آن را نزد فرزند وى در اردبيل ديدهام .
( 2 ) - كتاب كوچكى بود كه علاوه بر مطالب اخلاقى اطلاعاتى هم در باب شهر اردبيل داشت و نگارنده در اوايل تحصيل خود در مكتب آن را خواندهام .