مدرسه و دانشآموز و معلّم را در زادگاه خود مشاهده مىكردند و بموازات آن بخدمات ارزندهء مردان و زنان بسيارى ، كه از راه تحصيل در اين مدارس بدرجات عالى پزشگى ، مهندسى ، علمى ، قضائى ، معلمى ، ادارى ، اقتصادى ، فنى و هنرى . . . رسيده خدمتگزار عالم بشريت گشتهاند ، توجه مىيافتند و بدينطريق تلخىها و مرارتهاى سيلىهائى را كه بناروا از دست جاهلان خوردند ، درد و رنج مشتهائى را كه بناحق بر سر و روى خويش تحمّل كردند ، سوزشهاى طاقتفرسائى را كه با كنده شدن ريشهايشان بدست قشريها تاب آوردند ، خونهائى را كه از سر و روى شكافتهشان بر محاسن سفيدشان مىريخت بعنوان خضاب علم و دانش پذيرفتند و بالاخره خفّتهائيرا كه امّت نادان با بستن يكسر عمامه بگردنشان بر آنها روا داشته با تهمت بابيگرى در كوچه و بازار گرداندند . . .
از ياد مىبردند و ثمرات ارزندهء نهالهائى را كه بدان طريق كاشتند بدينگونه با چشم مىديدند و درمىيافتند كه هماكنون بحكايت يك آمار غيررسمى بيش از 15 هزار جوان و مرد و زن اردبيلى دورهء كامل متوسطه ديدهاند و بيش از 3 هزار نفر از دانشگاهها و مدارس عاليه فارغ التحصيل گشتهاند . . .
ياد آنان همواره گرامى ، روانشان پيوسته شاد و پاداش آنهمه مصائب و مشقاتشان رحمت بيكران الهى باد .
رؤساى معارف اردبيل :
در پايان اين بخش بجاست كه نامى نيز از رؤساى فرهنگ اردبيل ببريم و غير از مرحوم ميرزا ستار آخمازلى ، كه براى اولينبار بعنوان نمايندهء وزارت معارف باردبيل آمد و سرانجام بر اثر فشار و مخالفتهاى قشريون انتحار نمود ، كسانى را كه در مسند رياست ، امور فرهنگى اين ولايت را بر عهده داشتهاند بدين شرح ذكر نمائيم :
1 - شادروان محمد قدس از 1295 تا 1306 خورشيدى .
2 - شادروان محمد على صفوت از 1306 تا 1308 خورشيدى .
3 - شادروان محمد قدس از 1308 تا 1309 خورشيدى .
4 - شادروان حسين نيكخو از 1309 تا 1311 خورشيدى .
5 - شادروان احمد سره از مرداد 1311 تا مهر 1311 خورشيدى .