گنجهاى معنوى بسود خود و رفاه جامعه بهرهها گيرند .
حال نوبت بآنانى رسيده است كه در اين مدارس درس مىدهند و يا درس مىخوانند ، اينان بايد بدان آرزوهاى مقدس گذشتگان پاسخ مثبت بدهند و براى حفظ حرمت فداكاريهاى آنان به قدر توانائى در تعليم و تعلّم تلاش و كوشش بنمايند تا در تاريخ ياد خيرى از خود براى آيندگان بگذارند . همان تاريخى كه امروز با گذشتن دهها سال ، فداكاريهاى ديگران را از لابلاى ايام بيرون آورده بدينسان در خود ضبط مىنمايد .
براى ارائهء نمودارى از پيشرفت كمّى فرهنگ جديد در اين خطه اينك دو آمار را كه با هم قريب نيمقرن فاصله دارند در اينجا مىآوريم :
آمار نخست مربوط به سال تحصيلى 11 - 1310 است . در اين سال طبق آمار رسمى وزارت معارف و اوقاف و صنايع مستظرفه ، ولايت اردبيل ، شامل شهرستانهاى امروزى اردبيل ، مشكين و انگوت ، گرمى و بيلهسوار ، خلخال بود رويهم رفته 17 باب مدرسه با 2634 شاگرد و 88 معلم داشت و 5 باب از اين مدارس يعنى مدارس تدين ، صداقت ، توفيق ، تربيت ، هدايت اردبيل با 757 نفر شاگرد و 31 معلم به صورت ملى اداره مىشدند . تعداد 241 نفر از كل دانشآموزان يادشده نيز دختر بود .
آمار دوم مربوط بسال تحصيلى 58 - 1357 خورشيدى است . بموجب اين آمار در آنسال 196 كودكستان و دبستان و مدارس سپاه دانش و تعليمات بزرگسالان در خود شهرستان اردبيل ، بدون بخشها ، داير بود و رويهمرفته 42705 نفر پسر و دختر در 1065 كلاس آنها به تحصيل اشتغال داشت ( 12652 دختر و 30053 پسر ) .
تعداد مدارس متوسطه مشتمل بر دورهء راهنمائى و دبيرستان و دانشسرا رويهمرفته 42 باب بوده و در 469 كلاس آنها 19404 نفر دانشآموز ( 5253 دختر و 14151 پسر ) درس مىخواندهاند .
در همين سال ، 1410 نفر آموزگار و كارمند دفترى ( 596 زن و 814 مرد ) در دبستانها و 879 نفر دبير و كارمند ( 150 زن و 729 مرد ) در دبيرستانهاى اردبيل خدمت مىكردهاند و نيز 288 نفر خدمتگزارى جزء اين مدارس را بر عهده داشتهاند .
آرزو مىكنيم كه پايهگذاران فرهنگ نوين اردبيل زنده مىبودند و امروز اينهمه
اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — صفحة 224
مساهمون: بابا صفرى
ص٢٢٤