على اصغرزاده ، محمدى روئيندژى ، بهزادى و چند تن ديگر از معارفپژوهان آنجا تأسيس يافت . اين مدرسه ابتدا سه كلاسه بود و هزينهء آن با اعانهء علاقمندان تأمين شد ولى بعدها در عداد مدارس دولتى درآمد و به صورت دبيرستان كامل بنشر علم و تربيت جديد پرداخت .
در سال 1304 خورشيدى نيز يك دبستان دخترانه و سه دبستان پهلوى ، خيام و حكيم سنائى در آن ولايت تأسيس يافت و در قريهء « چلوند » هم مدرسهاى بنام « فارابى » داير گرديد .
خلخال :
در سال 1326 هجرى قمرى روشنفكران خلخال ، كه در رأس آنها شادروان « ناصر روائى » قرار داشت بفكر تأسيس مدرسه افتادند و از يكنفر خلخالى بنام « حاجى معلّم » ، كه از روسيه آمده بود ، استفاده كرده مدرسهء ناصرى را بوجود آوردند . چندى نگذشت كه مخالفتها آغاز شد و مدرسه از رونق افتاده تعطيل گشت و حاج معلّم نيز بروسيه مراجعت نمود .
بااينحال فرهنگدوستان از پاى ننشستند و بار ديگر در سال 1331 آن را برپا داشتند اما پس از مدتى باز مدرسه برچيده شد . در سال 1299 خورشيدى با ورود مرحوم ميرزا حميد آموزگار بدان آبادى ، مدرسهء ناصرى از نو برپا شد و اينبار پابرجاى ماند . در ناحيهء خمس هم اولين مدرسه بسال 1306 از طرف ادارهء معارف اردبيل داير گرديد .
مشكينشهر :
اولين مدرسه را در اين شهر فرمانده نظامى وقت بنام محمد عليخان ، بعد از كودتاى 1299 ، يعنى بسال 1302 خورشيدى تأسيس كرد و مخارج آن را با كمك افسران و ديگران تأمين نمود . تا روزيكه محمد عليخان فرمانده آنجا بود مدرسه نيز از رونق كافى برخوردار بود ولى بعد از تغيير وى مواجه با ركود گرديد و سرانجام در سال 1305 خورشيدى جزو مدارس دولتى درآمد و ثبات و امكان فعاليت لازم بدست آورد .
بيلهسوار و گرمى :
تأسيس مدرسه در بخشهاى بيلهسوار و گرمى و انگت نيز بوسيلهء افسران لشگر شمال غرب آذربايجان و بعد از كودتاى 1299 صورت گرفت . پس از كودتاى مذكور كه كارها بيشتر