آقاى يعقوب قدس سالهاى متمادى با آموزگارى و دبيرى در فرهنگ اردبيل خدمت كرد . بطوريكه در گفتار 11 اين كتاب گفتهايم در دوران حكومت فرقهء دموكرات آذربايجان بنمايندگى در مجلس ملّى انتخاب شد و نيز رياست ادارهء فرهنگ اردبيل بر عهدهء وى محوّل شد . پس از سقوط فرقه دستگير و زندانى گرديد و در دادگاه نظامى با خطر اعدام روبرو گشت و بدينطريق پدر و مادر پيرش را با ناراحتىهاى زيادى دمساز گردانيد . شيخ الاسلام پس از رهائى وى دو سه سال آخر عمر را در تهران گذرانيد و سرانجام بسال 1329 خورشيدى بعد از هفتاد و چند سال عمر بدرود زندگى گفت .
ميرزا مسيّب رهبر :
اگر اين ضرب المثل در موارد ديگر صادق باشد كه « برعكس نهند نام زنگى كافور » بجرئت مىتوان گفت كه در مورد مرحوم رهبر اين مطلب برعكس آنست و آن معلّم پاكنهاد در جامعهء اردبيل ، بويژه براى كودكان و نونهالان رهبرى دلسوز و معلمى آگاه بود .
تحصيلات قديمه داشت و در خطوربط ماهر بود و بالاتر از همه در فن معلمى از برجستهترين آنها بشمار مىآمد . ظاهرى موقر و مؤدب و باطنى آراسته به خلق نيكو داشت . گفتار ناصوابى بر لبانش جارى نمىشد و بدينجهت نزد خاص و عام از احترام زايد الوصفى برخوردار بود .
در سنين جوانى مادرش را از دست داده تحت محبّتهاى نامادرى قرار گرفته بود . اين بانو « ربابه » نام داشت و چون مكتبدارى مىكرد از اينرو به « ربابه آخوند باجى » شهرت داشت و در مكتبى كه در يكى از اطاقهاى خانهاش ترتيب داده بود بكودكان خواندن قرآن تعليم مىنمود . « 1 »
شادروان رهبر سالها در مدارس جديد تدريس مىكرد و در ايّامى كه قشرىمذهبان مدارس را برهم زده آنها را با خشونت برمىچيدند او كلاسهاى خصوصى تشكيل مىداد و با مرحوم شيخ الاسلام قدس و ديگر معلمان و فرهنگدوستان اردبيل با ديو جهل و نادانى مبارزه مىنمود . پس از آنكه مدارس دولتى در اين شهر تأسيس يافت او بعنوان معلّم « كلاس تهيّه » برگزيده شد زيرا در ياد دادن الفبا و خواندن و نوشتن به نوآموزان مهارت خاصى داشت .
هامش
( 1 ) - نگارنده نيز الفبا را نزد اين بانوى مرحوم ياد گرفتهام .