جزوه ، يا « دوزلمه » و يا « نقطهبازى » بود .
پيدا كردن حرف مشخصى در جزوه بدينسان بود كه دو نفر كه پهلوى يكديگر مىنشستند ، جزوه را بازمىكردند و هريك از آنها يك روى صفحهء باز شده را انتخاب مىنمودند . آنگاه يكى از حروف ، مثلا نون تنها « ن » را مشخص مىساختند و شروع به پيدا كردن و شمردن آنها مىنمودند . نون هرصفحه كه بيشتر بود آنطرف برنده مىشد .
دوزلمه در زبان تركى ، بمعنى در خط مستقيم قرار دادن است . در اين بازى كه معمولا بر روى جلد مستطيلشكل جزوه انجام مىشد بچّهها دو قطر آن را با قلمى ، كه ممكن بود يكى از آنها داشته باشد ، رسم مىكردند و از محل تلاقى قطرها ، دو خط نيز بموازات عرض و طول مستطيل منظور مىداشتند . بدينترتيب در روى جلد جزوه هشت خط مستقيم ( چهار ضلع كنارههاى جلد ، دو قطر و دو خط بين وسط اضلاع روبرو ) بوجود مىآمد كه روى هريك از آنها سه نقطه ( دو نقطه در طرفين و يكى در وسط ) مشخص مىشد . بازيكنان بنوبت يكى از اين نقطهها را با گذاشتن تكّهء كاغذ يا علامت ديگر مىگرفتند . سعى هركس بر آن بود كه سه نقطهء روى يك خط مستقيم را بدست آورد و در ضمن بازى را طورى انجام دهد كه از افتادن سه نقطهء متوالى بر روى يك خط مستقيم بدست طرف جلوگيرى نمايد . هركس كه جلوتر از ديگرى سه نقطهء يك خط مستقيم را مىگرفت برنده بود .
نقطهبازى هم نوع ديگرى از اين بازيهاى كودكانه بشمار مىآمد و مثل دوزلمه براى تربيت هوشى اطفال مفيد بود . اين بازى در روى يك صفحه كاغذ سفيد صورت مىگرفت بدينطريق كه يكى از بچهها در روى آن تعدادى نقطه بفاصلهء تقريبى يك سانتىمتر مىگذاشت و از اين راه مربعى بدست مىآورد كه مثلا در هريك از اضلاع آن بيست نقطه و بالمآل در سطح صفحه چهارصد نقطه قرار داشت . آنگاه بازى با كشيدن يك خط مستقيم بين دو نقطهء متوالى از طرف يكى از بازيكنها ، آغاز مىگشت و هريك از دو طرف بنوبت يك خط بين دو نقطهء متوالى بطور دلخواه مىكشيد . سعى بازيكنها بر آن بود كه با كشيدن يك خط ، خانهاى با چهار ضلع كامل بدست آورد و درعينحال طرف را از چنين امكانى بازدارد . هريك از آنها علامتى را
اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — صفحة 169
مساهمون: بابا صفرى
ص١٦٩