ساكنان اردبيل و بلاديدگان دشت مغان از اين آمدوشدها نتيجهء مطلوبى بدست نياوردند و جز استقلال فرهنگ اردبيل كه وزير فرهنگ وقت در خود اردبيل آن را تصويب نمود « 1 » از اين مسافرتها طرفى نبستند .
اردبيل در وقايع ملّى شدن صنعت نفت :
خوانندگان آگاه مىدانند كه در سال 1280 خورشيدى ، برابر 1319 قمرى و 1901 ميلادى كه مظفر الدينشاه قاجار در ايران سلطنت مىكرد ، امتياز استخراج نفت در خوزستان و جنوب غربى ايران ، در مقابل بيست هزار ليرهء انگليسى و 16 % عوايد سالانه براى مدت شصت سال ، بيكنفر استراليائى تبعهء انگلستان ، بنام « ويليام ناكس دارسى » داده شد . چند سال بعد او امتياز خود را بيك كشيش انگليسى ، كه در بعضى از مآخذ فارسى از او با صفت جاسوسى ياد كردهاند ، واگذاشت و سرانجام دولت انگلستان با وسايل مقتضى آن را از دست كشيش مذكور درآورده شركتى بنام « بريتيش پتروليوم » « 2 » براى بهرهبردارى از آن ترتيب داد .
هنگام سلطنت رضا شاه پهلوى ، دولت انگلستان بفكر تمديد مدت قرارداد افتاد و با نفوذيكه آن دولت در آن شاه و قدرتيكه آن شاه در ايران داشت براى نيل بدين منظور اقدام كرد . شاه در 6 آذرماه 1311 قرارداد دارسى را پاره كرده در آتش بخارى انداخت و داستان لغو قرارداد را مظهرى از ارادهء ملّت و دولت ايران در اعمال سياست مستقل خارجى و قطع يد ظالمانهء دولت استعمارى بريتانياى كبير اعلام كرد . سه شبانروز در ولايات آذينبندى كردند و اقدام شاه را در استيفاى حقوق ملّت مظلوم با برپائى جشن و
هامش
- نوشته نيازهاى بنيادى منطقه را با راههاى حلّ منطقى آنها بوضوح يادآور شدم تأسفا حجم كتاب حاضر امكان نقل آنها را ، كه در شمارههاى دههء سوم مرداد 1338 روزنامه مذكور مندرج است ، نمىدهد . امّا اين تأسف براى نگارنده باقى است كه بعد از گذشتن ثلث قرن از آن تاريخ هنوز هم آن نارسائيها و نيازها در اين ولايت مستعد باقى مىباشد .
( 1 ) - در گفتار 12 اين كتاب مطالبى در اينباب ذكر شده است .
( 2 ) -« British Petrolium »علامت اختصارى اين نامB . P .بود . انگليسىها در ايرانBرا بمعنى بنزين وPرا پارس شايع كرده بودند و مردمB . P .را علامت بنزين پارس مىدانستند و چنين مىپنداشتند كه نفت مال پارس يعنى ايران است و اختيار در دست خود ملّت و دولت ايران .