براى ايجاد نظم و نظام آمدهاند و در اصولى نيز كه براى عبادت خالق آوردهاند ترتيباتى منظور داشتهاند كه بشر با بجا آوردن آنها ، از آن مقام اعلى در تجاوز بهمديگر شرم نمايد و با كرنش صادقانه در برابر خالق اين جهان منظم و باعظمت ، جز حفظ نظم به چيزى نينديشد .
ما اگر روزى توفيق آن بدست آوريم كه دور از هرگونه خودبينىها و جاهطلبىها ، محتواى قرآن كريم را ، كه آخرين و كاملترين كتاب آسمانى است ، بدقت بررسى كنيم و در مطالب آن صادقانه غور و انديشه نمائيم . بيش از هرچيز به دو نكتهء اساسى و بسيار مهم برمىخوريم . يكى آنكه خالق جهان را خداى يگانه و بىهمتا بدانيم و به دو ستايش كنيم . ديگر آنكه طبق احكامى كه مقرر داشته در كمك بهمنوع و احترام نفوس و اموال مردم صميمانه قدم برداريم . خداى بزرگ در قرآن مجيد بانسانها ارزش زيادى داده و خدمت به آنها را همهجا ستوده است و تا آنجا او را گرامى داشته كه پاداش نيكى بانسانها را ده برابر عنوان كرده ولى براى شبزندهدارى در باب عبادت به خود ذات حقتعالى چنين امتيازى مرعى ننموده است . آيا با چنين ارزشهاى دينى و اخلاقى ، به زمين انداختن انسانى در وسط روز ، در مركز شهر و بريدن سر او در جوى خيابان ، آنچنانكه گاو و گوسفند را سر مىبرند مىتواند منطقى باشد و اگر چنين كارى در شهر اردبيل صورت گيرد ، بدان نحو كه آن روز صورت گرفت ، آيا سبب زجر روحى اردبيليان و شرمندگى تاريخى آنها نخواهد شد ؟ و آيا اوباش اردبيل درندهتر از آدمخواران آمازون به حساب نخواهند آمد ؟
جامعه قانون دارد و با دقت و موشكافى تمام ، براى هرجرم و خلافى مجازاتى معين كرده و رسيدگى به آنها را بانسانهاى شرافتمند و باوجدانى بنام قاضى سپرده است كه با كمال بيطرفى بجرم افراد برسند و كيفر آن را معين نمايند و دستور اجرا بدهند . با اين ترتيب احدى حق ندارد متعرض ديگرى شود ولو آنكه او در ملاء عام مرتكب خطائى گردد . « 1 »
هامش
( 1 ) - از جمله كسانى كه ما در تهيهء اين مطالب با آنان گفتگو كردهايم يكى هم آقاى رحيم معين مىباشد . او كه از خانوادههاى متعين اردبيل بود پدر و جدش در روزگار گذشته عنوان كدخدائى در اردبيل داشتهاند قبل از -