درآمد . او در اين موقع جوانى دلاور و حادثهجوئى شده بود و بشركت در ماجراهاى بزرگ رغبت نشان ميداد . قد بلند ، هوش و تشخيص بموقع ، شجاعت و بيباكى بويژه جلدى و چالاكى وى نيز او را بدين كارها مستعد ميساخت . چنان شهامت و شجاعت از او بظهور رسيد كه در اندك مدتى بين دستهء مجاهدان درخشيدن گرفت و بسركردگى آنها انتخاب گرديد .
ما در تاريخ مشروطيت ايران با سرداران و دلاوران ديگرى نيز آشنائى داريم ولى در شرححال هريك از آنها نوعى از نقائص اخلاقى و اجتماعى ملاحظه مينمائيم .
حال آنكه دوست و دشمن اين مجاهد دلير را واجد صفات نيك و فاقد ذمائم اخلاقى تعريف مينمايند و از ادب و تواضع و امانت او داستانها مىگويند . هم در زمان حيات و هم امروز كه پنجاه سال از قتل او ميگذرد حاج بابا خان از احترام قلبى همشهريان و بيشتر آزاديخواهان ايران برخوردار بوده و همواره نامش بنيكى بر زبانها جارى شده است زيرا بمصداق گفتهء سعدى با دوستان مروت و با دشمنان مدارا داشته است .
در وقايع قتل آقايان اردبيل در قلعه ، كه گفتيم مجاهدان قفقاز برياست ميرزا محمد خان حسينزاده مرتكب گشتند ، او بشدت بمخالفت برخاست و مدتها با آنان بكشمكش و ستيز پرداخت . در حادثهء خانمانسوز غارت اردبيل ، او محور قدرت و اتكاى قلبى مدافعان شهر بود و دلاوريهاى وى در صحنههاى سخت پيكار پايدارى و استقامت جوانان و مجاهدان را بيشتر مينمود . اتفاق افتاد كه او با تير دشمن زخمى شد ولى بمحض بستن آن ، تفنگ بدست گرفت و در سنگر جديد بدفاع از ناموس شهر و همشهريان پرداخت .
قصد ما از بيان اين مطالب اعطاى مقام قهرمانى كاذب به دو نيست بلكه نقل سخنانى است كه جمعى از بازماندگان معاصر وى در حق او بيان مينمايند و از مردانگى و جوانمرديهايش داستانها ميگويند .
اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — صفحة 409
مساهمون: بابا صفرى
ص٤٠٩