فصل هشتم اردبيل بعد از جنگ بينالملل اول
آمدن بالشويكها باردبيل
بطوريكه در كتابهاى تاريخ عمومى ضبط گرديده آتش جنگ جهانگير اول بسبب كشته شدن وليعهد اتريش در صربستان آغاز گرديد و از چهاردهم مردادماه 1293 تا دهم آبانماه 1297 دوام يافت . در اين دوره بيشتر ممالك اروپا وارد جنگ شدند و در مقابل هم صفآرائى كردند . روس و انگليس و فرانسه با جمعى از دول كوچك ، بنام متفقين ، عليه آلمان و اتريش و ايتاليا ، كه بعنوان متحدين ناميده ميشدند ، به پيكار برخاستند و ميدان جنگ را بخاورميانه و حتى بقسمتى از خاك كشور ما توسعه دادند .
دولت عثمانى ، كه از ماكو تا خليج فارس همسايهء ايران بود ، در صف متحدين قرار داشت و چنان كه اشاره كردهايم در مغرب ايران با سپاهيان انگليس بجنگ پرداخت و نيز براى بيرون راندن روسها ، كه از ميدانهاى جنگ بدر ميرفتند ، تا اردبيل پيش آمد .
روسها از سال 1327 ، كه بلواى غارت اردبيل را پيش آوردند ، وارد اين شهر شدند و قريب دهسال ، بدستاويزهاى گوناگون ، گرفتارى و ناراحتى براى مردم فراهم ساختند . اما شكست آنها از آلمانها و شورشهاى داخلى روسيه موجب قيام مخالفين آندولت گرديد و سرانجام انقلاب سرخ رژيم آن كشور را دگرگون ساخت و انقلابيون را ، كه آن روز بالشويك خوانده ميشدند ، بر اريكهء قدرت امپراطوران روس جاى داد .
پس از اين انقلاب سپاه تزار از هم پاشيد و نظم و نظام آن از بين رفت . ستونى هم كه در اردبيل بود از اين وضع بر كنار نماند و سالداتها و قزاقها دستهدسته خاك اين ولايت را ترك كرده بروسيه بازگشت .
انگليسها ، كه بخاطر اشغال شمال ايران بوسيلهء روسها ، قسمتهاى جنوب و جنوب غربى اين كشور را در اشغال نظامى خود داشتند ، با رفتن روسها از ايران به طرف شمال آمدند و به منظور جلوگيرى از نفوذ انقلاب سرخ به اين مملكت ، بر نقاطى از شمال