فصل هفتم آثار جنگ بينالملل اول در اردبيل
اعلام شروع جنگ با شليك روسها
تعدياتى كه روس و انگليس در ايران ميكردند ، و شرح آنها قسمت مهمى از مندرجات كتابهاى تاريخ قرن اخير ايران را تشكيل ميدهد ، موجب كينه و عداوت مردم اين ديار گشت بخصوص آنكه استقلال وطن نيز با گفتگوهائى نظير قرارداد 1907 در خطر افتاد و با اشغال خاك ايران از طرف نيروهاى بيگانه اميد بباز يافتن آن از بين رفت . اين بود كه وطنپرستان آغاز جنگ را ، با همه مصائبى كه همراه ميآورد بارقهء اميدى يافتند و گرفتاريهاى دشمنان ايران را وسيلهاى براى نجات اين مرزوبوم تصور كردند .
استقبال از جنگ كار هيچ انسان عاقلى نيست و كمتر شخص سالمى ميتوان يافت كه بخرابيها و بدبختىهاى ناشى از آن رضا دهد و از قتل ميليونها نفوس بيگناه رنج و عذابى نبرد . ليكن براى ميهنپرستان آن روز جنگ تنها چارهء رهائى ايران از چنگ بيگانگان تصور ميشد و لطمات و صدمات حاصله از آن در مقابل استقلال ايران قابل اهميت نمىبود .
خوشبختانه اين جنگ موجب تغيير وضع سياسى در روسيه گرديد و انگلستان نيز ، كه اقدامات خود را برپايهء رقابت با فعاليتهاى روسها گذاشته بود ، در اين كار بىبهانه گشت و اوضاع و احوال عمومى جهان استقلال ايران را تأمين نمود .
خبر شروع جنگ بينالملل اول در هفتم ماه رمضان 1332 قمرى ، كه ده روز از تاجگذارى احمد شاه ميگذشت ، در اردبيل منتشر شد . بدينطريق كه بعد از ظهر آن روز ، هنگاميكه مردم در مساجد نشسته بسخنان وعاظ گوش ميدادند ، ناگاه صداى شليك مفصلى در شهر به گوش رسيد و همه را در بهت و حيرت فروبرد .
ماه رمضان در قديم ماه عبادت تلقى ميشد و در اين شهر كسبوكار مردم تقريبا