ورود روسها به شهر
عشاير چنان كه گفتيم كمكم از شهر بيرون رفتند و با ثروت و غنائمى كه بدست آورده بودند راه اوبههاى خود را پيش گرفتند . در شهر بلا و مصيبت بشدت باقى بود و درماندگى غيرقابل وصفى بر زندگى عمومى سايه مىافكند . بازار و دكاكين مدتى تعطيل بود و مردم از عاقبت كار خود نگرانى عميقى داشتند . چون زمستان در پيش بود ناچار بترميم خرابيها برخاستند و خانه و دكان خود را به نحوى تعمير كردند و باقيماندهء كالاى خود را جمع آورده از نو شروع بكسب نمودند . درعينحال نيروى مسلح روس نيز ، اعم از سالدات و قزاق مرتبا از قفقاز وارد آستارا شده راه اردبيل پيش مىگرفتند . مخبر روزنامهء ايراننو در آستارا آمار ورود سپاهيان روس را از روز 22 تا 25 شوال 1327 قمرى ، بدينگونه گزارش كرده است :
« توسط كشتى البرز يكصد نفر قزاق . بوسيلهء كشتى تركمان سيصد نفر سالدات .
با كشتى ژاندير چهارصد نفر سالدات . توسط كشتى آنى يكصد و بيست و پنج نفر . پياده از آستاراى روس هفتاد و پنجنفر قزاق . توپ و مسلسل سه عراده ، قورخانه شش عراده ، پولميت چهار دستگاه ، جملتان 1020 نفر . از سابق در كنسولگرى اردبيل قزاق موجود يكصد و پنجاه نفر جمع 1170 نفر .
الساعه بيست و هشت شوال دو كشتى قفقاز و مركورى وارد آستارا شش ساعت مشغول خالى كردن قزاق و سالدات هستند » « 1 »
روسها پس از ورود به شهر رشتهء امور را در دست گرفتند ، ويس قنسول آنها بتاريخ 29 شوال 1327 اعلانى در شهر منتشر كرد كه ما اينك متن آن را از شمارهء 73 مورخ 9 ذيقعدهء 1327 روزنامهء ايراننو عينا ميآوريم :
« بر عموم طبقات علما و امرا و اصناف و كسبهء ولايت اردبيل با كمال توقير اعلام مىشود چون امروزها بواسطهء ورود قشون نظامى دولت عليهء روس اسباب آسايش عامه و انتظام شهر با سهل وجه ممكن و برحسب خواهش عموم اهالى اردبيل تنظيم
هامش
( 1 ) - شماره 71 مورخ 7 ذيقعده . روزنامهء ايراننو .