ايران كه عزم نمايند بدون موانع تسخير ميكنند » .
انعكاس جهانى غارت اردبيل
قتل و غارت اردبيل در دنياى آن روز سروصداى زيادى به راه انداخت و خبر وقايع دهشتناك آن مدتها با عناوين درشت در صفحات اول روزنامههاى لندن و پاريس و ديگر پايتختهاى اروپائى درج گرديد . روزنامهء تايمز لندن در تاريخ سوم نوامبر با عباراتى كه مخصوص سياست انگلستان است چنين نوشت « ضعف خزانه و كمى پول را كه وقايعنگار ما بيان مىكند كه سبب تأخير و تعويق اقدامات لازمهء دولت ايران براى جلوگيرى و سر - كوبى شورشيان اردبيل شده همچنانكه مكرر در مكرر گفتهايم سبب عمده و علت كلى آن بدبختيهاى فوقالعاده داخلى اين مملكت بيچاره است كه مستقلا بايد متحمل شود . . . » و پس از ذكر مطلب بالنسبه مفصلى در اينباره اضافه مينمايد « اگر چنانچه اردبيل فى الواقع مغشوش شده است خيلى جاى خوف و هراس است زيرا كه اغتشاش اردبيل سبب تضييع و تخريب اصلاحاتى است كه در عرض اين چند ماههء اخير شده است . . . » « 1 »
اين دلسوزيها نه بخاطر اردبيل و مردم بلاديدهء آن بود بلكه چون با ورود قشون روس بآذربايجان ، باصطلاح روزنامهنگاران عصر ما ، تعادل قواى روس و انگليس در خاورميانه بهم مىخورد اين اقدامات نوعى اعتراض بر دولت بهيهء روس محسوب ميشد و خود هشدار بينالمللى بر آن دولت بشمار ميآمد .
دولت روس نيز متقابلا براى آنكه عمليات خود را در اين واقعه مشروع جلوه دهد بيانيهء رسمىاى صادر نمود كه شادروان كسروى خلاصهء آن را در كتاب خود آورده و ما آن را در اينجا نقل ميكنيم « 2 » :
« ايلهاى سركش شاهسون ، كه در نزديكيهاى سرحد قفقاز نشيمن دارند ، از پيشامدهاى كشور ايران فرصت يافته در اين تازگيها چندينبار به تاختوتاز پرداختهاند
هامش
( 1 ) - نقل از شمارهء 72 مورخ 8 ذيقعده 1327 قمرى روزنامهء ايراننو .
( 2 ) - تاريخ هيجده سالهء آذربايجان .