اين امر را فراهم مىساخت و زمينهء دخالت بيگانگان را در امور داخلى ايران مهيا مىنمود غافل از آنكه اتكاى بىحاصل او بر ديگران خود مايهء زبونيش ميبود و فاصلهء او را با ملتش فزونتر مىنمود . تا آنجا كه سرانجام در مقابل قيام مسلحانهء ملت بسفارت روس پناهنده شد و بر خلاف پدرش براى هميشه در تاريخ اين سرزمين داغ ننگينى بر پيشانى خود باقى گذاشت .
علل غارت اردبيل
بركنارى محمد عليشاه از سلطنت نقشههاى روسيان را نقش بر آب كرد و كفهء ترازو را بنفع حريف يعنى انگلستان پائين آورد . سياستمداران روس نقشههاى جديدى طرح كردند و اشغال نظامى قسمتى از ايران ، و احيانا برگردانيدن محمد عليشاه را بر اريكهء سلطنت از دست رفته ، تنها وسيلهء جبران شكست خود يافتند .
وارد كردن نيرو به يك كشور ديگر و اشغال نظامى آن در صحنهء بين المللى آن روز نيز علت و سببى ميخواست و گرنه دردسرهائى براى روسيه فراهم ميساخت . اين علت و بهانه با هزاران تأسف شهر اردبيل انتخاب گرديد و قتل جان و غارت مال اهالى آن ، براى موجّه جلوه دادن ورود سپاهيان روس بايران ، از تصويب نيكلاى دوم آخرين تزار روسيه گذشت .
در آن تاريخ برخى از سكنهء اردبيل جزو اتباع روس بشمار مىآمدند . اينان غالبا از شهرهاى لنكران ، بادكوبه ، شيروان و ديگر جاهاى قفقاز بودند كه پدران آنها قبل از عهدنامهء تركمنچاى ، يا خود آنان بعد از آن وقايع ، براى تجارت و كسب به اين شهر آمده در آنجا ، كه گفتيم از مراكز مهم بازرگانى ايران بود ، بدين كارها مشغول بودند و چون ايران داراى قوانين وضعى روشنى نبود مثل بوميان مستغلات و املاكى نيز بدست آورده داراى اموال غير منقول هم شدند . از طرفى نيز چون بموجب عهدنامهء تركمنچاى امتيازاتى براى اتباع روس در ايران منظور گشت اينان بتابعيت روس باقى ماندند و كماكان در اين شهر سكونت گزيدند .
طرحى كه روسها بعنوان جواز ورود بايران تصويب كردند چنين بود كه به -