مشروطهخواهان اردبيل خود مردان وزين و با تدبيرى بودند و با متانت خاصى در راه پيشرفت آزادى فعاليتهاى ثمربخشى مينمودند . از روزيكه ، قبل از اعطاء مشروطيت ، در اين راه قدم برداشتند با توجه بمقتضيات و شرايط محل ، با روش عقلائى عمل كردند و ، چه از طريق پخش شبنامهها و چه از راه تشويق علاقمندان ، روز بروز در پر شاخ و برگ نمودن نهال آزادى پيش ميرفتند . در نتيجهء اين حسن رفتار آنان بود كه كمكم مردم شهر با هدفهاى مشروطيت آشنائى يافتند و با مساعد بودن شرايط بيك سلسله جنبشها دست زدند و حتى در آنعهد « ميتينگى » در صحن بزرگ شيخ صفى - الدين ترتيب دادند و در آن ، كه رجال و معاريف و علماى شهر نيز شركت داشتند ، سخنان شيوائى در محسنات آزادى گفتند و عموما از ناطق و مستمع ، از آزادى طرفدارى كردند و چون گويندگان مشروطيت را از عوامل مؤثر در پيشرفت شرع انور شمردند مردم نيز با جان و دل از آن استقبال نمودند و ، چنان كه در جاى ديگرى هم اشاره كردهايم ، حتى آقا ميرزا على اكبر مجتهد هم ، كه بعدها از مخالفان سرسخت مشروطه شد ، روى خوشى بدان نشان داد و از مشروطهخواهان حمايت نمود .
اين موفقيتها نتيجهء حسن تدبير اردبيليان مشروطهخواه بود . صد حيف كه دخالت افراد نابخردى ، مثل مجاهدان انقلابى قفقاز و اعمال نسنجيدهء آنها ، اين شور و هيجان را مبدل بترديد و بدبينى گردانيد و با دشمن كردن متنفذين و ارعاب مصلحين ، نه تنها زمينهء بىميلى عمومى را نسبت بدين نهضت فراهم ساخت نهال مشروطيت و آزادى را بيكباره بسوى خشكيدن و از بين رفتن سوق داد .
كشتار دسته جمعى آقايان و بزرگان قسمت حيدرى
يكى از كارهاى افراطى كه بدست مجاهدان قفقازى در اردبيل صورت گرفت قتل جمعى از آقايان و بزرگان قسمت حيدرى بود . اينان بجاى آنكه با واقعبينى در جلب همكارى مخالفان برآيند و در اين شهر ، كه مثل نگين انگشترى ، در وسط ايلات و عشاير مستبد شاهسون محصور بود ، در راه تحكيم مبانى وحدت و مودت قدم بردارند در عكس جهة راه پيمودند و با مخالفان مشروطيت بستيز و عناد برخاستند . نخست از توانگران آنچه توانستند پول گرفتند و آنگاه ، عليرغم تمايلات مشروطهخواهان