قسمت از شهر ، يعنى سمت حيدرى ، فراهم ساختند و انجمن عليحدهاى در آن منطقه تشكيل دادند . تشريفات افتتاح اين انجمن بسيار مفصل شد و از جمع كثير مدعوين با چاى و شيرينى پذيرائى گرديد و « مبارك است ، مبارك است » شعار حاضرين آن مجمع گشت .
اين دستهبنديها و طرفگيريها ، كه پايه و مايهء آن غير از مشروطيت بود ، و در نهضت آزادى اين شهر ظهور و بروز نمود ، در آينده منشأ اقدامات ديگرى گرديد و ما در موقع خود از آنها سخن خواهيم گفت .
انجمن حيدريها از جهة هدفهائى كه عرضه گرديد تازگيهائى داشت و تشكيل دهندگان آن ، گرچه مثل روشنفكران ديگر پاى بند آزادى و مشروطيت نبودند ، و اىبسا از مخالفان آن نيز بشمار ميآمدند ، با اينحال تأسيس مدرسهء جديد و نشر معارف را وجههء همت خود قرار دادند و با ايجاد دبستانى بنام « جعفرى » مبالغى نيز براى تأمين مخارج آن مساعدت مالى كردند .
ما امروز از آن تاريخ خيلى بدوريم و چنان كه اشاره كردهايم مآخذ قابل استنادى براى اثبات اين گفتهء خود نداريم ولى بر اين عقيدهايم كه چون آقا ميرزا على اكبر ، مرد متنفذ شماره يك آن روز ، با تأسيس مدارس جديد بشدت مخالفت مى - كرد و « اشكولّا » « 1 » را مركز تدريس جغرافيا مىدانست و اين علم را ، كه در آن از گردش زمين سخن ميرفت ، از علوم ضالّه ميشمرد ، از اينرو تأسيس آن را خلاف شرع ميدانست و طرفداران آن را گناهكار و مستحق كيفر تصور ميكرد . در نتيجه نهتنها بين طبقهء جوان و روشنفكر طرفدارانى نداشت آنان را جزو مخالفان سرسخت خود نيز درآورده بود . تا آنجا كه آنها و بازماندگانشان اكنون نيز بخاطر اين كار او را نفرين مينمايند . مؤسسان انجمن حيدرى كه بدين نكته توجه داشتند درصدد جلب دستهء مخالف آقا ميرزا على اكبر برآمده تشكيل مدرسه را وجههء همت خود قرار دادند و بچنين امر ارزندهاى مبادرت نمودند .
هامش
( 1 ) - كلمهء « اشكولا » كه آقا ميرزا على اكبر و مريدانش بمدرسه ميگفتند از همان كلمهءSchoolخارجى است كه از طريق روسيه باردبيل رسيده و بشكلى كه در روسيه تلفظ ميشده در اردبيل نيز شايع گشته بود .