ماندلسلو و بقعهء شيخ صفى الدين
از خارجيانى كه دربارهء اردبيل مطالبى نوشته است بايد از « ماندلسلو » هم نام برد . او در زمان شاه صفى از اردبيل ديدن كرده و در سفرنامهء خود كه در 1679 ميلادى در پاريس بچاپ رسانيده شرح اين مسافرت و بازديد آرامگاه شيخ صفى الدين و كسب اجازه از كلبعلى خان حاكم شهر را براى زيارت بقعه ذكر كرده است ولى چون گفتههاى وى بيشتر مربوط به بقعهء شيخ صفى الدين است در جلد دوم اين كتاب در گفتارى كه مربوط بآثار تاريخى اردبيل است بنوشتههاى او اشاره شده است .
ترجمهء فصولى از سفرنامهء « آدام اوله آريوس » استاد دانشگاه آلمان در باب اردبيل
در سال 1633 ميلادى يعنى 337 سال قبل از تاريخى كه ما اين مطالب را جمعآورى ميكنيم از يك منطقهء شاهزادهنشين آلمان ، كه « هولشتاين » « 1 » نام داشت شخصى بنام « بوروگمان » باتفاق سيصد نفر خدمه و همراهان ديگر بعنوان سفير بدربار سلاطين روس و ايران مأمور گرديد . در بين اين عده جوان دانشمندى بنام « آدام اوله آريوس » « 2 » بود كه در آنموقع سى سال داشت و در دانشگاه « لايپزيك » آلمان استاد بود . اين جوان پس از بازگشت بكشور خود سفرنامهاى نوشته و ديدهها و شنيدههاى خود را در اين سفر طولانى و پرماجراى آن روز با قلم شيوائى برشتهء تحرير درآورده است . او بالغ بر دو ماه در اردبيل توقف كرده و فصولى از كتاب خود را باوضاع اين شهر اختصاص داده است . ما ترجمهء آن فصول از كتاب او را در اينجا ميآوريم « 3 » تا خوانندگان محترم وضع آن روز اين شهر را از زبان او بشنوند .
هامش
( 1 ) -Holstein( 2 ) -Adam Olearius( 3 ) - اين ترجمه بوسيلهء آقاى دكتر مهندس حسن واهب زاده از نسخهء مجارى آن كتاب صورت گرفته است .