مولانا عطاء الدين عطاء اللّه ، مولانا شمس الدين آقميونى ، شمس الدين كاسهگر اردبيلى ، پيره ملكشاه عموقينى اردبيلى ، پيره عز الدين ، مولانا شهيد قاضى جمال الدين اردبيلى ، پير على برنيقى و صدها افراد باارج و محترم ديگر اطلاعاتى در اختيار ميگذارد . اينان كسانى بودند كه معاصر شيخ زندگى ميكردند و شخصيتهاى معنوى ديگرى مثل پير ابو سعيد ، پير عبد الملك و . . . قبل از شيخ در اين شهر بودهاند و قبور آنها زيارتگاهى براى او محسوب ميگشته است .
ابن بزاز تنها ما را از صوفيان و دراويش آگاه نمىكند بلكه خوانندهء صفوة الصفا در ميان حكايات مختلف از حكام ، فرمانروايان و بزرگان و طبقات مردم زمان نيز آگاهى مييابد و حتى با پهلوانان نامدار آن عهد مثل حاج ابو بكر ، حاج صفى ، پهلوان خليل ، و پهلوان مترس و ديگران ، كه در آندوره در اردبيل و آذربايجان شهرت و معروفيت قابل توجهى داشتهاند ، آشنا مىشود « 1 » .
تاورنيه سياح فرانسوى در اردبيل
يكى از مسافرين خارجى اردبيل « تاورنيه » جهانگرد فرانسوى است كه مدت چهل سال از عمر خود را صرف جهانگردى كرده و هزاران فرسنگ در خشكى راه پيموده تا به هندوستان رسيده است . سفرهاى او بايران در زمان شاه عباس دوم صورت گرفته و سفرنامهاى نوشته است كه به فارسى ترجمه شده است « 2 » . او دربارهء سفر اول خود وقتى از تبريز عازم اصفهان بوده مينويسد « روز دوم از تبريز ، از كوه سختى بايد سرازير شد و راه در آنجا بسيار تنگ است . در پاى اين كوه است كه تجار يكى از دو راهى را كه باصفهان ميرود انتخاب مينمايند و هركدام برحسب ميل طبيعى يا احتياج و ضرورت راهى را اختيار ميكنند . آنهائيكه ميخواهند راه مستقيم معمولى را از قم و كاشان پيش گيرند مردابى « 3 » را ، كه فاصله ميان دو راه
هامش
( 1 ) - كتاب مقالات صفوة الصفا . تأليف ابن بزاز . به خط مرحوم ميرزا احمد تبريزى .
چاپ سنگى . 1329 ق .
( 2 ) - سفرنامهء تاورنيه . ترجمهء ابو تراب نورى . محرم 1331 .
( 3 ) - اين كوه سخت گردنهء شبلى ، و اين مرداب ، مرداب جنوبى آنست كه امروزه « شورگول » ناميده مىشود .