فصل چهارم از نادر تا مشروطيت ايران
اردبيل در عهد نادر شاه افشار
مهمترين واقعهايكه در اواخر سلطنت صفويان دربارهء اردبيل قابل ذكر است سازش روسها و عثمانيها براى تقسيم شمال و مغرب ايران و از جمله اين شهر تاريخى مىباشد كه با ظهور نادر آن نقشه بهم خورد و دست روس و عثمانى از اين سرزمين كوتاه گرديد .
شرح واقعه چنين است كه پس از تجاوز افغانها بايران و سقوط اصفهان ، طهماسب ميرزا فرزند ارشد شاه سلطانحسين ، در نقاط مختلف كشور بجمعآورى نيرو پرداخت و در سال 1137 هجرى بنام پادشاه ايران سفيرى به « پطرزبورگ » پايتخت روسيه فرستاد و از امپراطور روس خواست كه او را در دفع شر افغانها يارى كند . روسها به ظاهر وعدهء مساعد دادند ولى در خفا با عثمانيها ، كه با استفاده از اوضاع آشفتهء ايران درصدد تصرف قسمتى از خاك آن بودند ، قرار گذاشتند كه قفقاز شرقى يعنى نواحى داغستان ، طوالش ، اردبيل ، گيلان و تنكابن تا نزديكى خليج حسينقلى را آنها و قفقاز غربى يعنى گرجستان ، تبريز ، رضائيه ، كردستان ، كرمانشاه ، لرستان و خوزستان تا كنار خليج فارس را عثمانيها تصرف نمايند . اين پيشنهاد را براى شاه طهماسب فرستادند كه اگر راضى باشد نسبت به دفع افغانها اقدام كنند .
مقارن اين احوال بود كه بنا بنوشتهء « تاريخ زندگانى نادر شاه پسر شمشير » « 1 » عبد اللّه پاشا سردار عثمانى بايران تاخت و احمد پاشا فرماندار بغداد نيز شهرهاى تبريز ، كردستان ، كرمانشاه ، لرستان ، و خوزستان را يكى پس از ديگرى بگرفت .
تبريزيان در برابر عثمانيها مردانه دفاع كردند و قريب پنجهزار نفر از آنان را كشتند و در برابر دشمنان شمشير بدست با همهء كسان خود شهر را تخليه كرده باردبيل مهاجرت نمودند .
هامش
( 1 ) - تاريخ زندگانى نادر شاه پسر شمشير . تأليف نور اللّه دلاورى . تهران . 1319 .