اكراد زعفرانلو و شادلو از آخال ، اين درهء خراسان كه قوچان واقع در آن است تا بجنورد و جاجرم و كالپوش ، مسكن طوايف گرايلى ( گرائيت ايلى ) بوده است . چون اين طوايف به اين حدود و نواحى آمدند گرايليها را متفرق ساختند ولى گرايليها بنابر مسطورات تواريخ صحيحه از قبايل بزرگ معتبر ، و با مغول همسايه بودند و حتى از لحاظ مذهب و نژاد و زبان با آنها منسوب بودهاند و ليكن از جهت تمدن بر مغولهاى چنگيزخانى تقدم داشتهاند زيرا شهر قراقروم پايتخت اونك خان پادشاه گرايلى بوده و قبل از آنكه مغولها آنجا را متصرف شوند وضع شهر مدنيت داشته است . بعد از آنكه پدر چنگيز خان درگذشت و ايل والوس « 1 » بر او شوريدند ، خود نزد اونك خان آمده به او ملتجى شد و به مصاهرت « 2 » او نايل گرديد . چندسال در كنف حمايت و رعايت او زندگى مىكرد تا آنكه پسران اونك خان به او رشك برده و از او نزد پدر سعايت كردند و اونك خان قصد قتل چنگيز خان را ، كه در آن وقت معروف به تمورچين بود ، نمود . وى دانسته فرار كرد ، ولى مجددا به ميان طايفهء خود بازگشت و به مرور و دهور به واسطهء كفايت و تدبير و عقل مادر خود به درجات عاليه رسيد و با اونك خان كه پير شده بود طرح جنگ ريخته و او را مقهور بلكه مقتول ساخت و مملكت او را متصرف شد و از آن به بعد قراقروم مركز دولت و مقر سلطنت چنگيز خان و اولاد او گرديد . ولى طايفهء گرايلى ساكن ايران بايد با هلاكو خان ، كه از هر ده خانوار مغول يك خانوار را با خود حركت داده عزيمت يورش نموده ، به اين مملكت آمده باشند . طوايف ديگر تاتار و مغول با هلاكو خان تا شامات و بلاد روم و آناطولى و عراق عرب رفته مأمور شدند و در آنجاها توقف كردند لكن طوايف گرايلى از خراسان تجاوز نكرده و در آنجا ماندند تا اين اواخر قراخان آنها را متفرق ساخت .
تبيين آنكه اول جد ايلخانيهاى زعفرانلو كه در قوچان حكمرانى داشته و دارند شاهقلى سلطان بوده است . پس از آنكه شاه عباس اول هرات و مرو و مهنه و چهچهه و باورد و نساء و غيره را كه در خط آخال است از تصرف اوزبك خارج ساخت شاهقلى سلطان را لقب امير الامرايى داد و در خط آخال گذاشت و چهل هزار نفر خانوار از اكراد
هامش
( 1 ) . قبيله ، فرهنگ و صاف .
( 2 ) . دامادى ، فرهنگ عميد .