ديگر باره خانهها را عمارت كردهاند و در حقيقت شهرى تازه ساختهاند .
در سال 1288 هجرى « 1 » زلزلهء ديگرى پديد آمد و خرابى فاحش وارد آورد ، تاريخ آن را « قوچان جديد خراب شد » خواندند . تمام قوچان مسكون و كرد محلهء خراب به يك خندق و يك سور « 2 » محاط بوده است و ديوار و خندقى نيز ما بين كرد محله و شهر ساخته بودند . » « 3 »
قوچان مسكونى را 40 برج است ، ما بين هر برج 70 الى 100 ذراع فاصله است ، دو دروازه دارد كه دروازهء جنوبى موسوم به دروازهء بجنورد و شمالى موسوم به دروازهء مشهد است . در ميان قوچان مسكونى تپهاى متوسط مشهور به تپه ارگ قرار دارد كه سابقا عمارت حكومتى در آنجا بوده است . امروزه محل خانههاى جمعى از فيوج است و از اين جهت قرشمال محله خوانده مىشود .
قوچان قديم داراى هشت محله به شرح زير بوده است : 1 . صندل سوز 2 . بابا خنجر 3 . قره النك 4 . پىخراس 5 . پاچنار 6 . ساربان محله 7 . پىباغ 8 . شاهورديخان .
قريب بيست مسجد ما بين عامر « 4 » و غامر « 5 » با نامهاى زير موجود است : 1 . مسجد ترناب قرب امامزاده 2 . مسجد سوراخى 3 . مسجد بالاده 4 . مسجد صفاران 5 . مسجد جامع كه در جنب و متصل به مدرسهاى موسوم به عوضيه است . اين مدرسه در سال 1111 ( معروف به سال چهار الف ) توسط حاجى عوض وردى ساخته و وقف شده است . قبر او و دخترش در يكى از حجرات اين مدرسه است . پس از آنكه در اثر زلزله خراب شد ، از محل عايدى موقوفات و كمك بعضى ثروتمندان قوچان اصلاح و مرمت گرديد و تقريبا به شكل بناى اوليه درآمد . 6 . مسجد فخريجان 7 . مسجد كرد اوغليخان 8 .
مسجد محمد درودى بيك 9 . مسجد علاقهبندان 10 . مسجد حاج آقا رضا 11 . مسجد
هامش
( 1 ) . محمد تقى خان حكيم ، گنج دانش ، تهران ، چاپ سنگى ، 1305 ، ص 375 .
( 2 ) . بارو : فرهنگ عميد .
( 3 ) . نگارنده كه در مرداد سال 1345 ش . به قوچان عتيق مسافرت كردم امير آباد يا به قول سرپرستى سايكس مؤلف تاريخ ايران ، قلعهء مستحكم كردى را كه عباس ميرزا با قوه توپ خراب و تصرف كرده بود از نزديك مشاهده كردم . هنوز هم گلولههاى آهنى توپر به وزن دو كيلو كه به صورت متخلخل و زنگ زده « درآمده ، در زير خاك مىتوان يافت .
( 4 ) . آباد .
( 5 ) . باير : فرهنگ عميد .