« . . . در سال 375 ق . تراكمه تحت رياست سلجوقيان به خراسان هجوم آوردند ، سلطان مسعود غزنوى مجبور گشت كه نساء و فراوه را به آنها واگذار كند ( بيهقى ، 611 ) . . . »
« . . . ولايت خوارزم بعد از قتل و غارت مغول ، اگر دورهء كوچكى را در قرن چهاردهم ميلادى به حساب نياوريم ، تا زمان استيلاى ازبكها در اوايل قرن شانزدهم سلسله مستقلى نداشت . . . » « 1 »
« . . . شاه عباس براى صيانت مملكت از تاختوتاز تراكمه و ازبكان تصميم بدان گرفت اكراد جنگجو را از ولايت غربى بدين سامان كوچ دهد و بر اثر اين تصميم پنج ولايت كردنشين در امتداد سرحد ، از استرآباد تا چناران ، تشكيل داد . . . »
« . . . مقتدرترين حكام مزبور كه بر قوچان حكومت مىكردهاند داراى لقب تركى ايلخانى بودهاند . . . » « 2 » از طرفى تركهاى گرائيلى ( يا گرائيت ئيلى ) مدتها قبل بتدريج در اطراف و نواحى خبوشان ساكن شده و حدود شمالى دامنهء كوه شاه جهان را « يورت » « 3 » خود قرار داده بودند .
مؤلف كتاب مطلع الشمس در اينباره مىنويسد : « . . . در سلطنت سلطان حسين كه امور دولت مختل گرديد ، اكراد آخالنشين از تاختوتاز ارگنجى و بخارايى شوريده روى به كوه و معقلهاى « 4 » سخت گذاشتند و آن زمان ولايت قوچان و شيروان و بجنورد و سملقان مسكن طايفه گرايلى بود .
اكراد براى اينكه يورتى به جهت خود به دست آرند بناى زد و خورد را با طايفهء گرايلى گذاشتند و در اندك زمانى آنها را از محالات مزبور خارج ساختند .
فراخان پسر مهراب بيگ بن شاه قلى سلطان كه وكيل اكراد چشمگزك و در معنى ايلخانى اين طايفه بود بر اين نواحى استيلا يافت و شيروان را يورت قرار داده تمام چهل هزار خانوار اكراد چمشگزك را كه زعفرانلو و شادكانلو و كاوانلو و عمارلو
هامش
( 1 ) . بارتولد ، و . و . تذكرة جغرافياى تاريخى ايران ، ص 144 - 142 .
( 2 ) . همان ، ص 145 .
( 3 ) . يورت مأخوذ از تركى و به معنى منزل ، خانه و مسكن است : فرهنگ عميد .
( 4 ) . پناه كوههاى بلند ، فرهنگ عميد .