قوچان در انقلاب مشروطيت
جنبش مشروطيت كه از تابستان 1323 ق . يعنى در اواخر سلطنت ناصر الدين شاه در ايران شروع شده بود ، پس از مبارزات و انقلابات زياد سرانجام فرمان آن در 14 جمادى الثانى 1324 ق . صادر گرديد و اولين جلسهء مجلس شوراى ملى در شعبان 1324 ق . گشايش يافت . اين تغيير وضع در سرنوشت حكام محلى شهرهاى ايران اثر گذاشت .
مردم قوچان كه از مظالم حكومتهاى محلى و استبداد اركان دولت ناراضى بودند به اميد آنكه حكومت مشروطه حقوق آنها را تأمين خواهد كرد مانند ساير شهرهاى ايران ، انجمن ولايتى را كه از مركز دستور تشكيل آن رسيده بود با عضويت امام جمعه ، قوام ، شيخ الرئيس ، حاج ملا محمد حسين ، كربلايى محمد تقى ، مشهدى محمود ختائى ، و حاج ملا محمد صدر تشكيل دادند . در اين موقع ، ميرزا بابا مجاهد با دويست نفر سوار كه از مجاهدين مشروطه بودند ، وارد قوچان شد تا نماينده و وكيل قوچان را براى اعزام به مجلس شوراى ملى تعيين نمايند .
از طرف انجمن ولايتى قوچان ، چهار نفر به اسامى : ملا غلامرضا فاضل « 1 » از جانب
هامش
( 1 ) . حاج غلامرضا فاضل قوچانى فرزند ملا على بخش مايوانى در تاريخ 1280 ق . در قوچان متولد شده مقدمات ادبيات فقه و اصول را در قوچان و مشهد نزد اساتيدى چون حاج ملا عبد الوهاب منجم باشى و مير سيد على يزدى حائرى آموخته است . دربارهء دليل اينكه وى فاضل لقب گرفته ، گويند روزى در اوان طفوليت به همراه پدرش در دار الحكومهء شجاع الدوله بوده ، حاكم از پدر وى سؤال مىكند فرزند شما چه تحصيل مىكند در جواب مىگويد : جامع المقدمات ، امير حسين خان رو به فرزند وى كرده مىپرسد ملا غلامرضا ، مضروب چه صيغهاى است . ملا غلامرضا بىتأمل و بدون هراس در جواب حاكم مىگويد : اسم مفعول است ، و بعد هم صيغهء مضروب را طبق قواعد صرف صحيح و درست مىسازد و صرف مىكند . شجاع الدوله از استعداد و حاضر جوابى وى خوشش مىآيد و لقب فاضل به او عطا مىكند . از آن تاريخ معروف به شيخ غلامرضا فاضل مىشود .
مرحوم فاضل در بنياد مدرسه عوضيه ، كه پس از زلزلهء تاريخى سالهاى 1311 و 1312 ق . در شهر قوچان جديد بنا گرديد ، سهم بسزايى دارد . در همين مدرسه تدريس حاشيهء ملا عبد اللّه و جامى و سيوطى و مغنى و شرح نظام را براى طلاب شخصا عهدهدار مىشود . بسيار زندهدل و بذلهگو ، رشيد و با شهامت بوده است . با اينكه از طرف حكام ، قضاوت شرعى به وى تكليف مىشد قبول نمىنمود ، ولى براى احقاق حق مردم و جلوگيرى از ظلم و تعديات خوانين و حتى حكام وقت كوشا بود و اوقاتى جان خود را در اين راه در معرض خطر قرار مىداد . مرحوم فاضل در نهضت مشروطيت و