عدهاى هم در دهات و در شهرهاى دوردست پراكنده گرديدند . « 1 »
شهر قوچان گشت ويران از حدوث زلزله * گفته تاريخش غريقا [ 1312 ] در وقوع زلزله
حاجى محمد تقى متخلص به فانى ، در مادهء تاريخ سال 1312 قوچان سروده است :
توفان نوح كشتى شان غرق شد به آب * توفان ما ببين تو به تاريخ « بىغريق » « 2 »
مرحوم حاج حسن خياط از معمران قوچان كه خود در حادثهء زلزلههاى تاريخى قوچان ناظر بوده است زلزلهء سال 1311 ق . را در شب شنبه چهار ساعت از شب گذشته كه در فصل پاييز بوده ، مىداند و زلزلهء تاريخى 1312 ق . را روز پنجشنبه تقريبا ، ظهر اوايل چله زمستان نقل كرده است . در شب پنجم ماه رمضان 1314 ق . نيز چهار دفعه زلزله روى داد اما صدمه به اهالى نرسيد . « 3 » در تاريخ 12 ارديبهشت 1308 ش . در قوچان زلزلهء عظيمى شد و درهاى در زمين دهان باز كرد . « 4 »
در سال 1316 ق . بعضى از اكراد زعفرانلو بر ضد محمد ناصر خان شجاع الدوله به اشارهء خسرو خان طغيان كردند . « 5 » در سال 1318 ق . در دهات قوچان شخصى به نام على خان برادر قليچ آسيابان ، خود را ابو الحسن خان شجاع الدوله ناميد و جمعى به او گرويدند اما دستگير و مقتول شد ، و حال آنكه صاحب آن نام چند سال قبل در تهران وفات يافته بود . « 6 »
در سال 1324 ق . قواى روسيه تزارى به قوچان جديد وارد شد . بعد از اين حادثه ، قواى انگليس كه به مشهد آمده بود به طرف قوچان حركت كرد و چون جنگ بين الملل اول آغاز شده بود گرانى و قحطى سختى در قوچان بهوجود آمد . در تاريخ بيستم جمادى الاولى 1329 ق . سيد محمد خان تلگرافچى كه با ججو درجزى همراه بود ،
هامش
( 1 ) . رزم آرا ، حسينعلى . فرهنگ جغرافيايى ايران ، تهران ، ج 9 ، ص 307 .
( 2 ) . نخجوانى ، حسين . مواد التاريخ ، تبريز ، 1343 ، ص 6 - 445 .
( 3 ) . رياضى هروى ، محمد يوسف خان . بحر الفوايد ، مشهد ، 1324 ق . ص 282 .
( 4 ) . هدايت ، مهدى قلى خان . ( مخبر السلطنه ) خاطرات و خطرات ، تهران ، 1344 ، ص 386 .
( 5 6 ) . رياضى هروى ، محمد يوسف خان . بحر الفوايد ، ص 306 و 329 .