اتك آخال بر طايفه تكه مروى آخال نشين تاخته به كلى اين طايفه را مقهور بلكه نابود نمودند . « 1 » در سال 1288 ق . ابو الحسن خان شجاع الدوله به سرحد قوچان تنبيه كاملى از تراكمهء يموت و غيره نمود « 2 » ، و در همين سال ( 1288 ق . ) قحط و غلايى در حكومت امير حسين خان حادث گرديد . به توجه امير حسين خان ، رعايا راحت بودند زيرا ماليات جنسى قوچان را به همان قرار كه با دولت خروار چهار تومان تسعير كرده بود اضافه از رعايا نخواست ، در صورتى كه يك كرور تومان فايده داشت ، صرفنظر نمود . رعيت هم ممنون اين عمل گرديد . « 3 »
وى با تركمنهاى غارتگر كه به تاختوتاز آن حدود آمده بودند جنگيد و به دستگير كردن عوض مراد خان سردار با هيجده نفر از همراهانش و سياست كردن ايشان پرداخت ( در سنهء 1288 ق . ) . در سال 1291 ق . جنگ امير حسين خان شجاع الدوله حاكم قوچان و الهيار خان حاكم « دره جز » به دستورالعمل حسين خان نظام الدوله شاهسون والى خراسان با تراكمه مرور و سالور و ساروق و آخالى كه عزيمت تاختن خراسان داشتند پيشآمد . « 4 » در سال 1305 ق . به فرمان نواب و الا محمد تقى ميرزا ركن الدوله از خراسان ، امير حسين خان شجاع الدوله با قهرمان خان نايب الحكومه با دو فوج سرباز پياده و چهار هزار سواره خراسانى و هشت عراده توپ به قصد حمله به تراكمهء يموت عازم گرگان شدند و غالب گرديدند . « 5 » در همين سال سردار ايوب خان امير افغانستان مهمان ناصر الدين شاه وارد قوچان گرديد .
هامش
( 1 ) . اعتماد السلطنه ، محمد حسن خان . منتظم ناصرى ، چاپ سنگى ، تهران ، 1300 ، ص 309 .
( 2 ) . رياضى هروى ، محمد يوسف خان . بحر الفوايد ، ص 169 .
( 3 ) . افشار قوچانى ، على اكبر . تاريخ خطى قوچان ، قديم ، ص 259 .
( 4 ) . اعتماد السلطنه ، محمد حسن خان . المآثر و الآثار ، ص 50 .
( 5 ) . رياضى هروى ، محمد يوسف خان . بحر الفوايد ، چاپ سنگى ، مشهد 1324 ق . ص 236 .