ثانيا پسر رمضان خان است كه واقعا خيلى خوب تربيت شده و مدتى تحصيل زبان خارجه كرده چنانچه به زبان روسى و انگليسى سخنرانى و هم ترجمه مىكرد ، و ديگر ميرزا باباى منشى مرحوم شجاع الدوله است كه اين بنده با اينكه منشى و نويسنده بسيار ديدهام و صحبت معارف و كبار اين طايفه را ادراك نمودهام شهد اللّه همچو اعجوبهاى نديدم . . . گذشته از اينكه فاضلى است تحرير ، سرآمد نويسندگان خط تحرير است و به نهايت سرعت قلم چيز مىنويسد و اگرچه سناً جوان ولى از فضلاى زمان است . » « 1 »
رمضان خان نايب الحكومه
از جمله اسناد و مدارك حكمرانى شجاع الدولهها در قوچان ، عريضهء رضا قلى خان پسر سام خان به ناصر الدين شاه است كه عينا از مجلهء راهنماى كتاب « 2 » در اينجا نقل مىشود :
عريضهاى كه از لحاظ انور خوانندگان گرامى مىگذرد از مجموعهء اسناد جناب آقاى حسينعلى غفارى معاون الدوله است و از دورهء وزارت دربار جد ايشان يعنى فرخ خان امين الدوله كاشانى ، و در آن اشاراتى به يكى از اصيلترين خاندانهاى ايرانى يعنى خانوادهء ايلخانيهاى كرد زعفرانلوى قوچان ديده مىشود كه شايان دقت است . سام خان ايلخانى پسر رضا قلى خان و نوادهء امير گونه خان كرد زعفرانلو از امراى نامدار و از سران عشاير خراسان بود كه در زمان خود در آن ايالت بسيار محترم و در نزد سران افغان معزز و معتبر بود و در دورهء حكومت اول حسام السلطنه بر خراسان نسبت به او و دولت كمال خلوص و خدمتگزارى را بجا آورد و چون درگذشت برادرش امير حسين خان به جاى او منصوب شد و او از وجهه و مقام برادر و ضعف روز افزون دولت استفاده كرده با كمال
هامش
( 1 ) . ميرزا عسكرى مجتهد رضوى ، رسالهء خطى ، شرح احوال قوچان ، تاريخ تحرير 1311 ق . مضبوط در كتابخانه ملى ، شماره ثبت 671 .
( 2 ) . حسين محبوبى اردكانى « اسناد و مدارك » راهنماى كتاب ، 15 ( 5 ) ، ص 487 .