پس از تحقيق مىفهمد شتران ايرانى بودهاند . از آن روز اين قاعده را برقرار كردند و زحمت بزرگى را به واسطهء معطلى حيوانات زير بار سنگين ، در هواى گرم روبهروى آفتاب عشقآباد ، انسان و حيوان بايد تحمل نمايد . « 1 »
واقعهء تحويل سر حد فيروزه به روسها و فوت امير حسين خان شجاع الدوله . . .
به قرار اظهار مطلعان ، امير حسين خان شجاع الدوله دوم حدود سى سال در قوچان حكومت كرد و در اواخر حكومتش جريان اختلاف مرزى بين ايران و روسيه در مورد تحويل فيروزه « 2 » مطرح بوده ، از طرف شاه مأموريت تحويل قريهء مذكور به روسها ، به امير حسين خان محول مىشود ولى اين مأموريت به امير گران مىآيد و به معاذيرى طفره مىرود تا سرانجام ميرزا صادق خان امين نظام به معين جهانگير خان ناظم الملك با عدهاى قزاق از تهران وارد قوچان مىشوند كه به همراهى امير حسين خان اين مأموريت را انجام دهند .
محمد يوسف خان رياضى هروى مؤلف كتاب بحر الفوايد كه خود در سال 1309 ق .
از هرات به مشهد آمده بود جريان ورود خود را به ارض اقدس و آشنايى و ملاقاتش را با امير حسين خان شجاع الدوله كه براى استقبال شاهزاده مؤيد الدوله والى خراسان هنوز مشهد بود و حركتش را به قوچان در التزام امير در كتاب مذكور نوشته ، دربارهء واقعهء سرحد فيروزه چنين اشاره مىكند :
دربارهء گفتوگوى سرحد فيروزهء قوچان بين دو دولت ايران و روسيه ، اعلان مأموريت آن سرحد به مرحوم شجاع الدوله رسيد ، به تهيهء سوار نظامى پرداختند و اين
هامش
( 1 ) . مقصود شهر باجگيران ، از بخشهاى مرزى شهرستان قوچان است . ص 136 - 142 .
( 2 ) . دربارهء تحويل قريه فيروزه به روسها دست خطى از ناصر الدين شاه در كتاب اسناد سياسى دوران قاجاريه ، نوشتهء ابراهيم صفائى بدين شرح مسطور است :
جناب صدر اعظم ، يك نفر مهندس قابل لازم است به چارپاى به قوچان رفته نقشه و وضع فيروزه را و احوالات آنجا را نوشته به زودى معاودت نمايد . به مخبر الدوله اطلاع دادم كه فردا يك نفر مهندس بياورد ، دستورالعمل بدهيم برود . بايد دستورالعمل كامل و خرجى به آن بدهيد ، زود روانه بكنيد .
به هيچ وجه بصيرتى درست از آنجا نداريم .