صورت خارجيّه چون مقدّر و محدود است و مبتلى به عوارض مادّيّه از كون و فساد است دستخوش فنا و زوال و نفاد است :
ما عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ
« 1 » ليكن آن حقائق عاليهء مجرّده كه حكم خزائن را دارند و وجههء آنان وجههء تجرّد و ملكوتى است جز ثبات و دوام و كلّيّت چيزى بر آنها مترتّب نمىگردد :
وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باقٍ
. « 2 » و اشاره به همين معنى و حقيقت است
حديث متّفق عليه بين الفريقين :
نحن معاشر الأنبياء امرنا ان نكلّم النّاس على قدر عقولهم .
« 3 » و اين حديث راجع به جهت بيان كيفيّات حقائق است نه كمّيّات آنها ، و دلالت دارد بر آنكه ما گروه پيامبران الهى پيوسته حقائق عاليه را تنزّل داده موافق با فهم و ادراك شنونده بيان مىنمائيم . و اين به جهت آنست كه عقول بشرى در دنيا به علّت توجّه و التفات به زينتهاى دنيا و زخارف آن و آرزوهاى پوچ و طولانى تيره و كدر شده است و نمىتواند آن حقائق را به همان درجه از صفا و واقعيّتى كه دارد ادراك كند ، لذا انبياء عظام مانند كسى كه بخواهد حقيقتى را براى كودكان سادهلوح بيان كند مجبورند آن حقيقت را تنزّل داده و از آن ، تعابيرى كه موافق ادراك محسوسات آن كودكان است بنمايند . پيغمبران عظام به وسيلهء مقام شرع و شريعت كه پاسدار آن هستند چه بسا از آن
هامش
( 1 ) - [ آنچه در نزد شماست پايان مىپذيرد ، و آنچه نزد خداست باقى است ] .
( 2 ) - [ آنچه در نزد شماست پايان مىپذيرد ، و آنچه نزد خداست باقى است ] .
( 3 ) - [ ما گروه انبياء مأموريم با مردم بهاندازهء خردهاشان سخن گوئيم ] .