مادّيّهء جسمانيّه ، و ماوراء اين ظواهر و محسوسات حقائقى است عالىمرتبه و مجرّد از لباس مادّه و زمان و مكان و ساير عوارض آن . و چون آن حقائق از مقام واقعيّت خود تنزّل كند به اين صور مادّيّهء مدركهء در جهان خارج تجسّم پيدا مىكند ، و آيهء مباركه قرآن مجيد :
وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ
. « 1 » بر آن صراحت دارد . و به طور اجمال تفسير آن اينست كه : به طور كلّى و عموم ، آنچه در اين جهان مادّه تحقّق دارد قبل از تحقّق خارجى خود داراى حقيقتى ديگر بوده بدون لباس تقدير و اندازه ، و لكن در موقع نزول و تنزيل طبق علم بارى تعالى به اندازههاى معيّن و مشخّص اندازهگيرى شده و به تقديرات الهى مقدّر و محدود گرديده است :
ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ
. « 2 »
هامش
( 1 ) - آيهء 21 ، از سورهء 15 : حجر : [ و هيچ چيز نيست مگر اينكه خزائن آن نزد ماست ، و جز بهاندازهء معلومى فرونفرستيم ] .
( 2 ) - آيهء 22 ، از سورهء 57 : حديد : [ و هيچ مصيبتى در زمين و در جانهاى شما بهم نمىرسد مگر اينكه قبل از آنكه آنها را اندازه زنيم و بر تقدير معيّن در عالم قدر بيافرينيم ، اصل آن در عالم قضاء كلّى و كتاب لوح محفوظ موجود است ، و اين بر خداوند آسان است ] .