برفق ، و لا تحملنّ عليه ما لا يطيق فتكسره .
« 1 » و به طور كلّى از آنچه گفته شد به دست مىآيد كه عبادت مؤثّر در سير و سلوك فقط و فقط عبادت ناشى از ميل و رغبت است . و به اين معنى دلالت دارد
قوله عليه السّلام :
و لا تكرهوا على انفسكم العبادة
« 2 » .
چهارم : وفا
و آن عبارت است از آنكه آنچه را كه از آن توبه نموده ديگر مرتكب نگردد ، و آنچه را كه عهد كرده بجا آورد از بجا آوردن آن دريغ نكند ، و آنچه را كه با شيخ آگاه و مربّى راه حقّ مواعده و معاهده نموده تا آخر الأمر بدان وفا كند .
پنجم : ثبات و دوام :
و توضيح اين معنى احتياج به ذكر مقدّمهاى دارد و آن اينكه :
آنچه از اخبار و آيات استفاده مىشود آنست كه آنچه از ذوات خارجيّه كه با حسّ ما مدرك مىشود و آنچه از افعال كه در خارج بهجا مىآوريم و در جهان مادّه صورت تحقّقى به خود مىگيرد داراى حقائقى هستند ماوراء اين تجسّمات خارجيّهء
هامش
( 1 ) - [ اى عبد العزيز ايمان ده درجه دارد مانند نردبان كه بايد پلّه پلّه از آن بالا رفت . . . و چون كسى را ديدى كه يك پلّه از تو پائينتر است با مدارا او را به سوى خود بالا بر ، و چيزى را كه توان آن را ندارد بر او تحميل مكن كه او را خواهى شكست ] .
( 2 ) - [ و عبادت را بر خودتان تحميل نكنيد ] .