مندرج است . ولى تميز مفهومى هم در اين مقام ، ملحوظ نمىگردد . ذات حق در اين مشهد باعتبار وحدت و بساطت « و كونها وجودا و نورا و شهودا و حضورا » ، مفتاح كمالات ذاتى و صفتى و اسمائى است ، و صفات كمالى از علم و قدرت و اراده و حيات و ساير صفات بر ذات حمل نمىشوند ، و ذات منشأ انتزاع تفصيلى اين صفات نيست .
حب بذات و عشق باسماء و صفات و ابتهاج ذات بذات ، علت ظهور ذات از براى ذات و ظهور اسماء و صفات و لوازم آن ، « اعيان ثابته » مىشود ، و اين خود همان تجلى در واحديت است . حب بذاتى كه صرف كمال است ، مقتضى تفصيل و تميز صفات از يكديگر است . ذات بواسطهء حبّ بذات و بدست حب و عشق ، مفاتيح غيب كمالات ذاتيه را گرفته و صفات و اسمائى را كه بوجود واحد موجود بودهاند ، گشوده و علت تفصيل و تميز صفات و اسماء و صور اسماء كه اعيان ثابته باشند ، گرديده است . اين اوّل كثرتى است كه در وجود واقع شده است . مبدا ظهور اسماء را فيض اقدس ناميدهاند ، و اين فيض اقدس داراى صورت و تعين و ظهورى است كه اعيان ثابته را بهواسطه تجلى حق وجود خارجى داده است ، صورت و تعين فيض اقدس ، همان فيض مقدس است ، مرتبهء ظهور تفصيلى اعيان و اسماء را مقام واحديت و مقام و مرتبهء ظهور تفصيلى اسماء و تجلى حق در مظاهر مفصله را مقام خلق ناميدهاند .
بنا بر آنچه كه ذكر شد ، ماهيات صور اسماء الهيهاند ، كه با استعداد ذاتى خود كه جهات قابلى باشد ، در مقام واحديت بواسطهء فيض اقدس ظاهر شدهاند ، و چون اعيان بلسان ذات ، طلب ظهور خارجى نمودهاند ، و اسماء الهيه طالب تجلى در اعياناند از اجتماع اين دو طلب هر عين ثابتى بوجود خاص خود موجود شده است ، و چون قوابل امكانى از تجلى حق در مقام واحديت بفيض اقدس حاصل شده است ، شيخ اكبر در فصوص گفته است : « القابل لا يكون الّا من فيضه الاقدس » . « 1 » مفاتيح غيب الهى كه بيان شد ، طالب ظهور تفصيلى اسماء و اعيان
هامش
( 1 ) . شيخ اكبر محيى الدين عربى اندلسى « قدس اللّه لطيفه و اجزل تشريفه » در فصوص الحكم در « فص