جميع مصاديق و مشاهد و مراتب وجودى ، بنحو اشتراك معنوى مىباشد ، با حفظ اصل تشكيك .
مگر آنكه قائلى بگويد : چون اين حقايق نظير وجود در مرتبهاى « . . . احديت ذات » مستقل و قائم بذات مىباشند ، و در موطنى نظير اصل وجود تجلى و ظهور غيرند . به اين معنا كه حقايق وجودى مثل اصل وجود در موطن ذات احديت بنحو صرافت و استقلال تام تحقق دارند ، و در ممكنات بنحو اضافه و انتساب اشراقى و عين ربط به حقند و استقلال ندارند ، و به اين اعتبار ، همانطورىكه وجودات امكانيه حقيقت وجود نيستند و اثر حقيقت وجودند ، علم و قدرت و اراده هم در مراتب امكانى ، اثر حقيقت علم و قدرت و ارادهاند : « اثر الشىء ليس عين الشىء » ؛ بلكه ظل وجود و علم و اراده و قدرت حق مىباشند ، و عدم استقلال در تخوم ذات آنها مأخوذ است . و اطلاق وجود و علم و قدرت . . . بر آنها باعتبار وجود حق است و بنحو مجاز عرفانى به آنها اطلاق مىشود . اطلاق وجود و علم و قدرت و اراده . . .
بر حق و مراتب امكانى در عين اشتراك معنوى ، مشترك لفظى است . « هذا تمام الكلام فى بيان مرام المصنف العلامة « رضى اللّه عنه » في هذا المقام و اني لمعترف بالعجز عن درك كنه مرام المصنف و امثاله من المحققين » .
شرح مقدمه قيصرى بر فصوص الحكم ( فارسى ) — صفحة 234
مساهمون: سيد جلال الدين آشتياني
ص٢٣٤