ديگرى ، بلكه معا بهر دو قرب و احكام آن متحقق باشد و در كلمات محققان مثل قونوى و حمزه فنارى و صاحب تمهيد القواعد و جمعى ديگر تصريح شده است بهآنچه كه ذكر كرديم . « 1 »
حقيقت وجود صرف لا به شرط مقسمى ، باعتبار اتصاف به وحدت حقيقيه مقتضى تعينى است كه ائمهء عرفان از آن تعبير بمقام احديت و تعين اول و حقيقت محمديه « ص » و مقام جمع الجمع نمودهاند . و بمقام ظهور فيض اقدس نيز از آن تعبير شده است . از تجلى حق در مقام احديت مرتبهء واحديت كه مقام ظهور حق باسماء و صفات است تعين پيدا مىنمايد .
مقام احديت را عماء نيز ناميدهاند . مرتبه عمائيه كه مصطلح عرفا است ، از حديثى كه از پيغمبر نقل شده گرفته شده است : اعرابى از حضرت رسول سؤال نمود : « اين كان ربنا قبل ان يخلق الخلق . قال عليه السلام : كان في عماء ما فوقه هواء و لا تحته هواء » . « 2 »
كلمات قوم در تحقيق حقيقت عماء مختلف است . عارف محقق ملا عبد الرزاق كاشانى ، شارح فصوص و منازل السائرين ، كه از اعاظم تلامذهء محقق جندى و از شارحان كلمات محيى الدين و استاد مصنف علامه است ، گفته است :
عماء حضرت احديت وجود ، و تعين اول است ، چون مقام احديت در حجاب عزت و سماء رفعت است كه احدى از آن مقام اطلاع ندارد . برخى از عرفا ، مرتبه عمائيه را مقام واحديت مىدانند ، مقام واحديت ، واسطه بين سماء اطلاق و ارض تقييد است و مناسب با مقام عما اين مرتبه از حقيقت وجود نيز مىباشد ، همانطورىكه ابر واسطه و برزخ بين سماء و ارض است ، مقام و احديت واسطه بين وحدت « حق » و كثرت « خلق » است .
ملا عبد الرزاق ، بر قول اخير اشكال نموده و گفته است : معناى دوم با حديث نبوى توافق ندارد ، چون اعرابى از حضرت سؤال نموده است : پروردگار ما قبل از
هامش
( 1 ) . رجوع شود به تمهيد القواعد ابن تركه ، چاپ طهران 1315 ه ق . ص 70 ، 81 ، 82 .
( 2 ) . رجوع شود به مصباح الانس ، چاپ طهران 1323 ه ق . ص 74 ، 75 ، 76 ، و نصوص قونوى ، چاپ طهران 1315 ه ق . 211 .