هامش
از طرف ديگر اينكه خداوند نام اين دسته [ را ] « اصحاب اليمين » گذارده [ كه ] در مقابل « اصحاب الشمال » است كه گاهى هم بهعنوان « اصحاب الميمنه » در مقابل « اصحاب المشأمة » تعبير شده و اين از اصطلاحات قرآن مجيد است و در اصل از گرفتن نامه اعمال به دست راست و يا به دست چپ مأخوذ است ؛ چنانكه مىفرمايد :يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ فَمَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُولئِكَ يَقْرَؤُنَ كِتابَهُمْ وَ لا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا وَ مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى وَ أَضَلُّ سَبِيلًا( اسرى ( 17 ) : 72 )
روزى كه هر جمعيتى را با پيشوايانشان مىخواهيم . كسانى كه نامه اعمال آنها به دست راستشان است ، نامه خود را مىخوانند و كمترين ظلمى به آنها نمىشود و كسانى كه در اين دنيا كور بودند ( و حقايق را نديدند ) در آخرت نيز نابينا و گمراهتر خواهند بود .
و به خواست خدا بعدا در تفسير اين آيه خواهيم گفت كه منظور از دادن نامه اعمال به دست راست ، پيروى از امام و پيشواى حق و از دادن آن به دست چپ ، پيروى از پيشواى باطل و گمراهكننده است ؛ چنانكه خداوند درباره فرعون مىفرمايد :يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ( هود ( 11 ) : 98 )
در قيامت پيشواى قوم خود مىشود و آنها را وارد آتش مىكند .
خلاصه اينكه وقتى علت نامگذارى « اصحاب اليمين » را به اين نام بررسى مىكنيم ، مىبينيم جهت آن همان دين خداپسندانه داشتن است ؛ همچنانكه اوصاف چهارگانه سابق نيز به اين معنا منتهى مىشود .
باز ملاحظه مىكنيم در جاى ديگر فرموده است :وَ لا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى( انبياء ( 21 ) : 28 . )
و آنها جز براى كسى كه خدا راضى ( به شفاعت براى او ) است شفاعت نمىكنند .
طبق اين آيه ، شفاعت فقط در حق كسانى است كه خدا از آنها خشنود باشد .
در اينجا خشنود بودن را مطلق ذكر فرموده و مانند آيه« إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ رَضِيَ لَهُ قَوْلًا »( طه ( 20 ) : 109 . ) آن را مقيد به عمل و چيز ديگرى نكرده است .
لذا معلوم مىشود منظور ، خشنودى از خود آنها يعنى از دين آنها است نه خشنودى از اعمالشان ؛ بنابراين مفاد آيه هم منطبق بر آيات سابقه مىشود .
باز در مورد ديگر مىفرمايد :يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمنِ وَفْداً وَ نَسُوقُ الْمُجْرِمِينَ إِلى جَهَنَّمَ وِرْداً لا يَمْلِكُونَ الشَّفاعَةَ إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمنِ عَهْداً( مريم ( 19 ) : 85 - 87 )