اين بيچارگىهايى كه براى خود تهيه كرده كه هريك موجب عقوبات برزخيه بوده كه تا در برزخ است در جهنم برزخ معذب مىباشد . « 1 »
هامش
( 1 ) . سومين مرحله در امتحان برزخ پس از آزمونى كه فرمانرواى نفس انجام مىدهد ، آزمونى است كه از سوى فرمانرواى حس انجام مىگيرد . اين آزمون در مقايسه با دو آزمون پيشين از اين جهت اهميت دارد كه آنچه جنبه باطنى و معنوى دارد در اين آزمون به ظهور مىرسد ؛ زيرا فرمانرواى حس آنچه را كه شخص در طول عمر عمل كرده و آنها را با ويژگىهاى عقلى و روحى انجام داده است ، مورد امتحان قرار مىدهد . در اينجا شخص قادر به انكار و مخفى نگاه داشتن آنها نيست و با يك اشاره اين ممتحن ، آنچه مورد نظر او است آشكار مىشود ؛ زيرا تمامى افعال كه ثمره درخت انسان است و توسط نيروهاى وى در خارج تحقق يافته است ، به همان قوا بستگى دارد و آنها هم زير نظر فرمانروايى او قرار دارند . نام اين ملك مقرب را از آن جهت رومان نهادند كه با اشاره اين ملك همه چيز آشكار مىشود ؛ يعنى اگر كسى با زبان اهانت كرده و موجب آزار كسى شده ، غيبت كرده ، تهمت زده ، سخنان كفرآميز بر زبان آورده ، راهزنىهاى شيطانى از مردمان كرده و اسرار اين و آن را فاش ساخته ، هرچند با زبان مادى بازگو نشود ، آن ملك آنها را بازگو مىكند .
همچنين اگر چشم خيانت كرده و مرتكب گناه شده است ، اگرچه با اشاره موجب جنايت يا خيانتى شده باشد در آنجا نمايش داده مىشود و نيز اگر گوش بهطور غير مجاز چيزهايى را شنيده است ، يعنى به غيبت و تهمت اين و آن گوش فراداده است و ساير حواس كه هركدام به تناسب خود جرمى مرتكب شدهاند ، همه با يك اشاره هر آنچه انجام دادهاند بازگو مىكنند ؛ چنانكه خداوند مىفرمايد :الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ( . يس ( 36 ) : 65 )
امروز بر دهانشان مهر مىنهيم ، و دستهايشان با ما سخن مىگويند و پاهايشان كارهايى را كه انجام مىدادند شهادت مىدهند .
با آنكه اين آيه درباره قيامت است ، ولى بايد بدانيم كه هركس از دنيا برود ، قيامت صغراى وى بر پا مىشود ؛ چنانكه فرمودهاند :
من مات فقد قامت قيامته ( بحار الانوار ، ج 58 ، ص 7 )
زيرا قيامت كبرا ، يوم الجمع و روز همگان است كه تمامى بندگان خدا از آدم تا آخرين فرد در آنجا حاضر مىشوند و بالاخره بايد بدانيم كه گوش ، چشم ، قلب و همه جوارح انسان در پيشگاه خداوند ، حاضر و مورد سؤال قرار مىگيرند ؛ چنانكه مىفرمايد :