در جواب مىفرمايند : « فأين هول المطلع » پس كجا است هول مطلع ؟ و اين تجلى در برزخ عالم است ؛ ولى چون ميت ملتفت خود نيست بلكه متوجه به حق است تعبير نشود از آن به برزخ ، مگر وقتى كه فارغ شود از اين حالت و متوجه خود گردد ، برزخى شود و شارع مقدس تأكيد فرموده در تعجيل تجهيز موتى براى مفارقت از اين مقام هولناك . « 1 »
هامش
دفتر ديگرى كه محل رسيدگى به امور گنهكاران ، منافقان ، كافران و بىدينان است . آنجا كه تجلىگاه نقمت جلاليه است ، مستكبران را از مركب كبر و غرور به زير آورند و تحقير كنند و آنان را به خاطر جنايات ، اعمال زشت و رفتار ستمگرانه مورد مؤاخذه و سرزنش قرار دهند و مىپرسند چه آوردهاى ؟
همچنين چه ارمغانى براى ارائه به محضر الهى همراه دارى ؟ در اينجا است كه وقتى مىبيند در كولهبارش جز گناه و كبر و ستم چيز ديگرى ندارد ، وى را از پشت مىزنند و به جلو مىرانند و از روبهرو بر چهرهاش سيلى مىنوازند .
راستى كه اين مقام ، بزرگترين و هولانگيزترين احوال است ؛ بهويژه براى كسانى كه از شرم و حيا بهرهاى دارند ، چه وحشتناك است هنگامى كه چهره واقعى انسان آشكار شود ؛ چنانكه آمده است رسول خدا در لحظات آخر عمر مباركش گريه مىكرد . اصحاب گفتند آيا شما گريه مىكنيد ؛ در حالى كه خداوند تعالى گناهان پيشين و بازپسين شما را بخشوده است ؛ چنانكه قرآن مىفرمايد :لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ( سعد السعود ، ص 206 )
( 1 ) . همان گونه كه بيان شد ، اين مقام از بزرگترين احوال اين سفر است ؛ از اين رو مىبينيم كه حبيب خدا ( ص ) به هنگام رحلتش اشك مىريزد و اصحاب مىگويند مگر نه اين است كه خداوند تعالى گذشته و حال شما را بخشيده و تمامى نعمتش را بر شما ارزانى داشته است ؛ پس چگونه است كه بىتابى مىكنيد و از ديدگان مبارك اشك مىريزيد ؟ حضرت در پاسخ آنان مىفرمايند :
فأين هول المطلع ( بحار الانوار ، ج 22 ، ص 471 )
فراموش نكنيد كه از اين پس ، منزلى بس هراسانگيز وجود دارد كه آن ، جايگاه كشف اسرار و آگاهى بر ضميرها است . امام على ( ع ) هم مىفرمايد :
عقبة كنودا و منازل مخوفة مهولة لا بدّ من الورود عليها ( همان ، ج 70 ، ص 134 )
عواقب دشوار ، اندوهبار و منازل سهمناكى پيشرو است كه ناچار بايد بر آنها وارد شويم .
از جمله آنها مىتوان به هول المطلع اشاره كرد كه تجلى ظهور در آغاز ورود به عالم برزخ است و به سبب آنكه شخص متوفى در آغاز اين سفر و در چنين