را روح بخارى و سحابى و ضبابى گويند ؛ كما قال اللّه تعالى :
« الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ ناراً »
و در آيه خلقت انسان بعد از فراغ از ساختمان بدن نباتى مادى به كلمه « ثم » كما قال اللّه تعالى :
« ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ »
اشاره به فصل طويلى شده ، ما بين تماميت بدن و انشاء روح و مقصود ، ايجاد روح بخارى است در بدن تا بدن بتمامه ماديا و برزخيا مستعد شود براى حصول روح و از اينجا فهميده مىشود كه بدن مادى و برزخى ، علت اعدادى باشند براى روح و لذا گفتهاند كه نفس ، « جسمانيه الحدوث » است . « 1 »
هامش
( 1 ) . بدن دوم ، بدن بخارى است . پس از آنكه بدن مادى از عناصر تركيب شد ، با حركاتى طبيعى كه در نهاد آن عناصر است و در تمامى اجزاى بدن در حال رشد وجود دارد به كمال مىرسد كه آن را روح بخارى ، سحابى يا ضبابى مىگويند . از نشانههاى بارز اين بدن برزخى يا روح بخارى آن است كه پس از پيدايش آن در موجود مستقر در رحم ، نوعى عكس العمل در برابر فشار يا سرما نشان مىدهد كه حكايت از يك دوره جديد دارد . در واقع مىتوان گفت حيات جديدى است كه بين انسان ، حيوان و گياه مشترك است و مانند ابر بر تمامى عناصر مادى سايه افكنده و يا همچون نورى است كه اين عناصر را زنده نگه است ؛ چنانكه خداوند تعالى به اين نكته اشاره فرموده و آيه شريفه« الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ ناراً »ناظر بر آن است . مفسران مىگويند منظور از اين آيه ، دو درخت به نام مرخ و عفار است كه عفار را در زير قرار مىدهند و مرخ را روى آن به حركت درمىآورند كه بر اثر اصطكاك آن دو آتش افروخته مىشود ؛ در حالى كه ايجاد آتش بر خلاف طبيعت آبى است كه آن دو چوب را سبز و تازه نگه مىدارد .
همچنين بعد از آنكه در آيه شريفه كه به مراحل خلقت انسان اشاره مىكند و گوياى آن است كه انسان از نطفه ، علقه ، مضغه و استخوان و گوشتى كه پوشش آن است تشكيل شده است ، خداوند مىفرمايد : « ثم » كه بهمعناى تراخى است ، از يك فصل طولانى حكايت دارد كه همان دوره جديد است و پس از تكميل شدن بدن مادى بهوجود مىآيد كه از آن به بدن برزخى يا روح بخارى و سمايى و ضبابى تعبير مىكنند . در چنين هنگامى است كه بدن از لحاظ مادى و برزخى تكامل مىيابد و استعداد دريافت روح انسانى را كسب مىكند كه كلمه « ثم » حاكى از اين فاصله است .