فصل پنجم الشذرة الخامسة
چون مطلب به اينجا رسيد ، خوب است بيانى از موت و حال احتضار و عالم برزخ و غيرها بشود ؛ پس در اينجا معارفى است :
1 . معرفه : بدان كه بدن ، مادى و برزخى است . بدن اول از امشاج و بسائطى است كه به مقام خالقيت آفريده شده و به مقام بارئيت ، به تناسب ، تركيب [ گرديده ] و به مقام مصوريت ، صورت خاصه يافته [ است ] ، به قسمى كه دو نفر نمىشود مطابق باشند در جهات خلقت و همه از جهت اختلاف در تركيب است ؛ مثلا گندم و ذرت و تخم يونجه ، مواد آنها يكى است ، لكن به اعتبار اختلاف در تركيب مقدار امشاج ، صورتهاى آنها مختلف شده و انواع متعدده گرديده و منشأ آثار مخصوصه گشته ؛ كما قال اللّه تعالى :
« هُوَ اللَّهُ الْخالِقُ الْبارِئُ الْمُصَوِّرُ »
« 1 »
هامش
( 1 ) . چون مرتبه هفتم از حقوق برادرى و يگانگى به عيادت از بيمار و يادآورى وصيت اختصاص يافت ، اينك مناسب با اين مقام جا دارد كه درباره احوال گوناگون انسان در مرحله احتضار كه آستانه مرگ است و عالم برزخ كه دوران زندگانى ميان عالم ملك و قيامت است و عوالم ديگر مطالبى بيان شود ؛ از اين رو نخست معارفى بيان مىشود تا اندكى درباره آنها شناخت پيدا كنيم .