مرتبه ثانيه و ثالثه و رابعه ، ظهور اشياء است در عالم جبروت و عالم ملكوت و عالم مثال كه مفاتيح الغيب است و عالم ذر ، ظهور اشياء است در اين عوالم علما ، چنانچه مىفرمايد :
« وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ »
و تحقيق آيه شريفه در « شرح منازل » است . « 1 »
هامش
و مقام عنديت كه در آيه شريفه« وَ عِنْدَهُ » *ذكر شده است ، به مشيت اللّه دارد كه عين ذات حق و عين ربط به او است و تمامى معلومات و معشوقات و مخلوقات در محضر آن حضور دارند .
( 1 ) . از ديگر مراتبى كه به آنها اشاره شده است ، مرتبه دوم و سوم و چهارم است كه مراتب ظهور اشيا در عالم جبروت ، ملكوت و مثال است ، كه عبارتند از عالم عقول و قلب و برزخ عالم كه اين عوالم در مقايسه با اين عالم كه عالم ملك است ، مفاتيحالغيبند .
عالم ذر كه جايگاه گرفتن پيمان است و در آنجا خطاب به خلايق گفتند :« أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى »و همگان در پيشگاه ربوبيت حق سر تسليم فرود آوردند ، عالم ظهور اشيا در عوالم ياد شده است ؛ چنانكه جهان آفرينش در سير نزولى خود از مقام مشيت الهى در عوالم بالا سير كرده تا به عالم ملك كه دار تحقق اشيا از غيب عالم به عالم شهود است پا نهاده است ؛ همان گونه نطفه در سير تكاملى خود ، از پشت پدر به رحم مادر منتقل مىشود و مراحل پاره خون بسته ، تكه گوشت ، استخوانبندى ، پوشيدن لباس لحمى و دميدن روح را طى مىكند تا پا به عرصه وجود گذارد . جهان آفرينش از مقام مشيت كه تجليگاه حب و عشق است ، منازلى را سير مىكند و در اين مسير سر بر آستان ربوبيت مىسايد كه فرمود :وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ( اعراف ( 7 ) : 172 )
همچنين مىفرمايد :لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ( يس ( 36 ) : 60 )وَ أَنِ اعْبُدُونِي هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ( يس ( 36 ) : 61 )
خداوند از بنىآدم در عوالم بالا عهد و پيمان گرفته و انسان را بر فطرت خداشناسى آفريده است :فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها( اعراف ( 7 ) : 32 )
از آنجا كه مطالب اين بخش به بحث فراوان نياز دارد ، شرح آن را در كتاب « شرح منازل » آوردهاند كه با كمال تأسف اين كتاب با كتابهاى ديگرى چون