18 . معرفه : چون ظهور حسنه از انسان به واسطه آن است كه متنعم مىباشد به ده نعمت : نعمت ايجاد ، نعمت استعداد ، نعمت تربيت ، نعمت ارتزاق ، نعمت بعث رسل ، نعمت انزال كتب ، نعمت تبيين حسنات و سيئات ، نعمت توفيق ، نعمت اخلاص ، نعمت عبوديت و اتيان به حسنه ، اظهار آن نعم و شكرگزارى ، ده نعمت است ؛ پس البته ثواب ده شكر ، ده حسنه خواهد داشت ؛ اما اتيان به سيئه چون از جهت جهالت و غفلت است از نعم منعم بلكه فقط التفات به عالم نفس است ؛ پس جزايش مثل خود آن باشد ، و از اينجا فهميدى كه اتيان به سيئه چون از جهت غفلت و جهالت است ، كفران ده نعمت نخواهد بود . « 1 »
هامش
بازپسگيرى در آن منظور شده باشد ، ولى براى گيرنده هديه تعهد مىآورد تا اين محبت بىشائبه را در مناسبتى به شايستگى پاداش دهد و جبران كند .
( 1 ) . پس از آنكه پاداش صله را يكى از درجات اخوت به شمار مىآورند و آن را تخلق به اخلاق خدا مىدانند ؛ خدايى كه در برابر هر نيكى بندگانش ده برابر پاداش مىدهد ، اينك مىفرمايند : از آنجا كه انسان به ده نعمت از نعمتهاى الهى متنعم است ، بنابراين كار خيرى كه از او سر مىزند بهمنزله شكرانه آن نعمتهاى دهگانه است ؛ به اين معنا كه نيكوكار با عمل نيكى كه انجام مىدهد ، نعمت وجود خويش را از جانب خالق پاس مىدارد و به نعمت توانايى و استعدادى كه خداوند در وجود وى به وديعت نهاده است ، پاسخ مثبت مىدهد و از آن در به ثمر رساندن نيكى استمداد مىجويد و در عين حال از اينكه تربيت شده و توانسته است به نيكى اقدام كند ، اين نعمت را نيز سپاس مىگويد و از آنكه روزىخوار خوان نعمت الهى بوده است ، شكر اين نعمت را با عمل خويش بجا مىآورد ؛ همچنين به سبب آنكه بهوسيله پيامبران به خيرات راهنمايى شده ، شكر اين لطف الهى را پاس مىدارد و از آنجا كه كتابهاى راهنماى حقيقت در ثابت قدم بودن وى به سوى خيرات ، چراغ روشن هدايت است و اين نعمت بزرگ را كه دربردارنده دستورهاى حياتبخش است ، عملا وجهه نظر قرار داده و در خارج آن را تحقق بخشيده ، شكرانه آن است ؛ همچنين از اينكه با روشن شدن نيكىها و زشتىها ، نيكىها را انتخاب كرده است ، شكرانه اين نعمت را بجا آورده و از اينكه چنين توفيقى نصيب وى گشته است ، با اقدام به آن ، از نعمت توفيق پاسدارى كرده و جون عمل نيك از جنبههاى اخلاقى برخوردار بوده است و شائبهاى از ريا يا در نظر