هامش
اگر انسان بخواهد نيكى برادرش را پاسخ گويد ، بهتر آن است در صورتى كه توانايى مالى دارد ، آن را به بهترين شكل جبران كند كه در اين صورت اقدام وى دليل بر انس و محبت است ؛ زيرا بدينوسيله از او تقدير كرده است و اين خود محبت را بيشتر مىكند . گذشته از جنبههاى عاطفى ، چنين روشى يك نوع تخلق به اخلاق الهى است ؛ چرا كه همواره خدا را با اين صفت كريمانه مىخوانيم :
يا من يعطي الكثير بالقليل ( بحار الانوار ، علامه مجلسى ، ج 92 ، ص 360 ، ح 15 )
اى كسى كه به سبب ناچيز ( بندگى ) بسيار عطا مىكنى !
يا مىگوييم :
يا من يقبل اليسير ( من لا يحضره الفقيه : شيخ صدوق ، ج 1 ، ص 132 ، ح 2651 )
اى كسى كه ناچيز ( بندگى ) را مىپذيرى .
او در برابر كارهاى خير بندگانش هرچند كوچك و بىمقدار باشد ، پاداشى براساس بزرگوارى خويش عطا مىكند نه مطابق بىخبرى ما ؛ چنانكه مىفرمايد :. . . وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَإِنَّ اللَّهَ شاكِرٌ عَلِيمٌ . . .( بقره ( 2 ) : 158 )
. . . و هركس به راه خير و نيكى شتابد ( خدا پاداش وى را خواهد داد كه ) خداوند ( به همه امور خلق ) قدردان و آگاه است .
در جاى ديگر مىفرمايد :. . . لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ . . .( ابراهيم ( 14 ) : 7 )
. . . اگر شكر نعمت بجاى آريد ، بر نعمت شما مىافزاييم . . .
از آيات بسيارى اين معنا به دست مىآيد كه خداوند تعالى پاداش نيك بندگانش را به بهترين شكل منظور مىفرمايد . تا آنجا كه مىفرمايد :مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها( انعام ( 6 ) : 160 )
هركس كار نيكى با خود بياورد ، پاداش آن را ده برابر دريافت خواهد كرد و آن كس كه كار ناصواب آورد ، همانند آن مجازات مىشود .
همچنين در جاى ديگرى خود را بدهكار بندگان خيرخواهش مىداند و خود را مديون عمل خير آنان درباره ساير بندگانش مىشمرد و مىفرمايد :إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً يُضاعِفْهُ لَكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ( تغابن ( 64 ) : 17 )
اگر به خدا قرض نيكو دهيد ، خدا براى شما چندين برابر گرداند و هم از گناه شما درگذرد . . .
آيه مىفرمايد اگر به خدا وام دهيد ، به شما چند برابر مىدهد و علاوه بر آن شما را مىبخشد ؛ ازاينرو با آنكه هديه دوست به صورت وام نيست تا