و الظاهر من الخبر تاديه المثوبات الى المتروك حقوقه حتى يصدق القضاء له عليه و الا مجرد حرمان التارك لا يكون الا قضاء عليه لا قضاء له عليه . « 1 »
يعنى برادر مسلم را بر برادرش سى حق است كه رهايى از آنها نجويد مگر به اداى آن حقوق يا گذاشتن صاحبان حقوق از آنها و در آخر مىفرمايد كه صاحب حق چون مطالبه كند روز قيامت از اين حقوق ، خداوند حكم فرمايد براى من له الحق كه در دنيا محروم شده به مثوباتى به ازاى آن چيزهايى كه در دنيا از ترك من عليه الحق ناشى گرديده . « 2 »
هامش
مىتوانسته درباره برادرش انجام دهد محروم ساخته است ، معامله اهمالكاران با وى مىشود .
( 1 ) . مىفرمايد : از ظاهر حديث به نظر مىرسد كه براى كسى كه حقى از او پايمال شده ، ثواب و خيرى منظور مىشود تا معناى حكم بر له ( به نفع ) او و نسبت به آن حق كه از دست داده است ، صادق آيد ؛ و گرنه تنها محروم كردن شخص كه حقى را پايمان كرده است ، در واقع حكم بر ضد او خواهد بود نه حكم به نفع صاحب حق و عليه محرومكننده ؛ بنابراين مىفرمايد در اين مورد دقت شود .
( 2 ) . مىفرمايد : حقوق سىگانه كه پيش از اين گذشت ، حقوقى است كه هر مسلمان در برابر برادر مسلمان خويش برعهده دارد كه بايد ادا كند يا بخشوده شود و چنانچه حقى از آن حقوق ادا نشود ، در آخر حديث آمده است كه صاحب حق در روز قيامت آن را مطالبه مىكند و خداوند تعالى مىفرمايد به جاى حقى كه در دنيا از آن محروم شده ، خيرات و ثوابى به وى داده شود تا بدينوسيله جبران گردد . از اين قسمت استفاده مىشود كه در برابر حقوقى كه برادر به گردن برادر خود دارد ، خداوند تعالى اداى آن را ضمانت فرموده و آنجا كه شخص مطالبه كند ، خداوند تعالى آن را به شكلى كه وى را خشنود سازد جبران مىكند .
ازاينرو اين امر كوشش در ايجاد رشته برادرى را مىرساند و اينكه اسلام تا چه اندازه براى اين مسئله اهميت قائل است . بنابراين جا دارد كه مسلمانان بيش از پيش به آن توجه كنند تا آثار آن به صورت نيكبختى جامعه آشكار شود .