فيكون و انت تقول لشىء كن فيكون » .
و ايضا دليل بر آنكه ايجاد ما سوى به دست قدرت اوست ، آن است كه محمّد بن عبد اللّه ( ص ) به حسب حقيقت ، در مقام عقل اوّل است - كه اوست اوّل ما صدر - چنانكه فرموده است : « اوّل ما خلق اللّه روحى » . و معلوم است كه بايد اول ما صدر ، اشرف از تمام موجودات باشد « 1 » ، به جهت آنكه علّت است بر تمام . و بديهى است كه بايد علّت از كلّيهى معاليل خود « 2 » اشرف و اقدم و اولى باشد ، چون اوست علّت تامّه براى تمام ، و تخلف معلول از علّت تامّه جائز نيست . كلام معلّم ثانى نيكودليلى است بر اين مطلب : « انّ الاشياء كلّها من العقل ، و العقل هو الاشياء . فان كان العقل ، كانت الاشياء ؛ فان لم يكن العقل ، لم يكن الاشياء » .
اوست كه مىفرمايد « 3 » : « كنت نبيّا و آدم بين الماء و الطّين » . و در حقّ اوست :
« وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ »
.
و ايضا ثبوت « 4 » شرافت او به دليل عقلى آن است كه حكما ثابت نمودهاند « 5 » كه آن حقيقت داراى قوسين است ؛ اعنى قوس نزول و قوس صعود . چنانكه « 6 » حكما در تفسير و تأويل « 7 » قول حق تعالى « 8 » :
« الم أَ حَسِبَ النَّاسُ »
، فرمودهاند كه الف اشاره بهوجود منبسط است ، و لام اشاره به قوسهاى ناتمام ، و ميم او - كه ميم اوّل محمد است - اشاره [ دارد ] به قوسين تمام اعنى قوس « 9 » صعود و نزول از باب دايره بودن « 10 » . چه ،
هامش
( 1 ) . شا : ( باشد ) را ندارد .
( 2 ) . شا : ( خود ) را ندارد .
( 3 ) . شا : ( كه مىفرمايد ) را ندارد .
( 4 ) . شا : ثبات
( 5 ) . پا : نموده
( 6 ) . شا : از اينجا است كه
( 7 ) . شا : حكما ثابت نمودهاند در تفسير و تأويل
( 8 ) . شا : ( تعالى ) را ندارد .
( 9 ) . پا : ( قوس ) را ندارد .
( 10 ) . پا : ( از باب دايره بودن ) را ندارد .