شرايع سلف كافر است ، آن است كه بتپرست به « 1 » حقيقت بت پى نبرده كه وجود از حق بر او فايض شده ، و در همين خلق ظاهر و صورت ظاهرى او مانده ، و حال آنكه صورت ظاهرى را خودش ساخته « فهو مخلوق مثلكم مردود اليكم » . و او به حسب ظاهر ميّت است و عديم الشّعور . و شان شخص انسانى - كه به حسب اصل ذاتش عين شعور است - اجلّ است از آنكه عبادت و ستايش او نمايد ، و حال آنكه جميع ملائكهى ملاء اعلى عبادت او نمودهاند و تعليم از او گرفتند . و از همين طريقه حضرت ابراهيم خليل جليل در مقام مجادله و معارضهى با بتپرستان برآمده و همه را الزام نموده ؛ ما اخبر اللّه تعالى قال :
« أَ فَتَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَنْفَعُكُمْ شَيْئاً وَ لا يَضُرُّكُمْ
.
أُفٍّ لَكُمْ وَ لِما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ »
. منظور آن است كه از جهت بت صورتى است ، و معنى به حسب صورت مخلوق تو هست و پرستش تو او را موجب عقوبت تو ، اما به حسب معنى آيهى حقّ و مظهر حقّ و مخلوق حقّ و مرزوق حقّ و هميشه در عبادت حقّ است ، پس از روى صورت بد ، و از روى معنى خوب [ است ] ، اگر چه :
« در طريقت هرچه پيش سالك آيد ، خير اوست * در صراط المستقيم اى دل كسى گمراه نيست »
و خودشان مىفرمايند :
هميشه كفر در تسبيح حقّ است * و ان من شىء گفت اينجا چه دقّ است
يعنى بت و بتپرست ، كفر و كافر ، ايمان و مؤمن كلا و طرّا در تسبيح و
هامش
( 1 ) . پا : از