عالم ملكوت اعلى إلّا آنكه از براى او صورتى است در اين عالم ادنى ، و له حقيقة فى عالم الحق و هو غيب الغيوب ، زيرا كه عوالم متطابقه است ؛ يعنى دنيا و ادنى ، مثال و ظلّ اعلى است ، و اعلى ، روح و حقيقت ادنى است ، تا منتهى شود به حقيقة الحقائق . پس آنچه در عالم دنياست امثله و قوالب است مر آنچه را كه در عالم آخرت است به درجاتش كه كلّيهى امور صور « 1 » مثال و اشباحاند از براى حقايق عقليه و صور مفارقه كه آنها مظاهر اسماءاللّهاند .
بعد بدان كه خلق نشده شيئى از عالمين غيب و شهادت ، ملك و ملكوت ، مگر آنكه از براى او مثال و انموذجى است در عالم انسان . چنان كه مثال عرش در ظاهر انسان ، قلب صنوبرى شكل مخروطى هيئت اوست ؛ كما ورد : « قلب المؤمن عرش الرحمن » . و در باطن انسان ، عرش روح نفسانى اوست ؛ و در باطن باطن ، نفس ناطقهى انسان است ؛ زيرا كه او محلّ استوارى روح اضافى امرى و سرّ الهى است به خلافت خدا در اين عالم صغير . كما فى القدسى : « يا انسان انت سرّى و انا سرّك » . و مثال كرسى در ظاهر انسان ، صدر او است ، و در باطن ، روح طبيعى است كه محلّ استواى نفس حيوانى باشد . ثمّ العجب ان صورة العرش مع كبره و عظمته بالنّسبة الى سعة قلب المؤمن كحلقة يلقى « 2 » فى فلاة بين الارض و السماء .
بالجمله هريك از اين قوا در عبادتى مخصوصاند كه چشم مىبيند ، نمىشنود ، و گوش مىشنود و « 3 » نمىچشد ؛ و تمام [ آنها ] مظهر « منهم ركّع لا يسجدون » اند . و همچنين خيال آدم ، كه شيخ اشراق ، مثال مقيّدش
هامش
( 1 ) . پا : ( صور ) را ندارد .
( 2 ) . پا : ( يلقى ) را ندارد .
( 3 ) . پا : ( و ) را ندارد .