تو ز قرآن بخوان به استشهاد »
و موت احمر ؛ آن مطلق خلاف نفس است كه مسمّى به جهاد اكبر است . قال النبى ( ص ) : « رجعنا من جهاد الاصغر و شرعنا فى جهاد الاكبر » .
قالوا : و ما جهاد الاكبر ؟
قال : « هى المجاهدة مع النفس « 1 » لانّ اعدى عدوّك نفسك الّتى بين جنبيك » . قوله :
ز هرچ اندر جهان در زير و بالاست * مثالش در تن و جان تو پيداست
از ملك و فلك و كوكب و عناصر اربعه و معدن و نبات و انس و جن .
اما فلك انسان ، پس بدان كه آن روح بخارى است كه او در صفا و لطافت و حركت دائمى [ است ] و محل هبوط ملائكه . شباهت به فلك دارد و آسمان انسان است . اما « 2 » ملائكه ؛ او آن قوهى ظاهره و باطنه است كه موكّل بر آدم هستند « 3 » و حافظ اويند « 4 » . چنانكه مىبينى اگر قوّهى واهمه « 5 » در تو نبود ، هرآينه خود را از سر جدار بلند ساقط مىكردى و هلاك مىشدى . و اگر خيال نبودى شب به خانهى خود راه نبردى و به كمال علمى نرسيدى ؛ چه ، « من فقد حسّا فقد علما » . و اگر باصره و سامعه نبودى ، دوست و دشمن را امتياز ندادى ؛ از محبوب جانى رميدى و در چنگ شير غران آرميدى . « 6 »
بارى ، بدان كه خلق نكرده است حق تعالى شيئى در عالم صورت مگر آنكه از براى او نظيرى « 7 » است در عالم معنى ، و خلق نكرده شيئى را « 8 » در
هامش
( 1 ) . شا ، دا : ( قال النبى . . . مع النفس ) را ندارد .
( 2 ) . پا : و
( 3 ) . پا : است
( 4 ) . پا : و حفظ او مىنمايند
( 5 ) . پا : وهميه
( 6 ) . شا : ( از محبوب . . . آرميدى ) را ندارد .
( 7 ) . شا : صورتى
( 8 ) . شا : ( را ) را ندارد .