و احسان توست كه حركت مىنمايد به جانب فياض مطلق و « 1 » از ترشّحات معارف ربّانى است ، كه اوّلا بعد از صفاى قلب از جانب فيّاض مطلق بر قلوب مرتاضين تراوش مىنمايد ، و بعد صعود به مبادى عاليه نموده « 2 » ، باران رحمت و علم به اسم و صفت حق تعالى گرديده ، نازل و ريزش نمايد از سحب « 3 » مكرّمه بر قلوب منوّره ؛ چه او سحابى است « يمطر الحكمة » .
چنانكه در حديث وارد است كه اگر كسى چهل يوم توجّه نمايد به قبلهى حقيقى - يعنى در صفاى قلب كوشيده ، در رياضات « 4 » و مجاهدات برآمده و رجوع از جهاد الاصغر و « شرعنا فى جهاد الاكبر » ، نازل شود بر قلب او چشمههاى سارى « 5 » از عين الحيات جارى « 6 » ، و گشوده شود بر لسان او ابواب كثيرهى حكمت ، و مصداق آيهى :
« وَ عَلَّمَكَ ما لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ »
كه دربارهى نبى امّى است ، گردد . قوله :
خرد غوّاص اين بحر عظيم است
يعنى غوّاص و خوّاض اين درياى محيط ، عقل كامل انسانى است كه گوهر گرانمايه را به غوّاصى تفكّر از درياى تحيّر در كف « 7 » انديشه آرد ، و جوهرى نطق [ آن را ] در رشته درآرد و به مشترى رساند .
دل آمد علم را مانند يك ظرف * صدف بر علم دل صوت است يا حرف
اين « 8 » تأكيد از براى مطلب سابق است ، كه دل آدمى مانند ظرف است از
هامش
( 1 ) . شا ، دا : ( به جانب سماء . . . فياض مطلق ) را ندارد .
( 2 ) . پا : ( از ترشحات . . . عاليه نموده ) را ندارد .
( 3 ) . شا ، دا : صحف
( 4 ) . شا : رياضيات
( 5 ) . پا : ساريه
( 6 ) . پا : جاريه
( 7 ) . دا : ( در كف ) را ندارد .
( 8 ) . شا ، دا : ايضا